Markaziy Osiyo va O‘zbekistonning tabiiy ekosistemalari
O‘zbekiston hududining yarmidan ko‘pi cho‘l va chala cho‘l (Qizilqum, Ustyurt, Qoraqalpog‘iston tekisliklari): yog‘in yiliga 100–200 mm, asosan qish-bahorda, yozgi harorat +40 °C dan oshadi; cheklovchi omil – namlik. Tuproqqa qarab qumli cho‘lda saksovul va juzg‘un; sho‘rxok cho‘lda sho‘rga chidamli o‘simliklar (sarsazan); gipsli cho‘lda shuvoq o‘sadi; hayvonlardan jayron, qumsichqon, qo‘shoyoq, echkemar, ilonlar (ko‘pi tungi) yashaydi. To‘qaylar – Amudaryo va Sirdaryo qirg‘og‘idagi sernam daraxt-buta jamoalari (turang‘il, tol, jiyda, qamish): ular qirg‘oqni mustahkamlaydi, havoni yumshatadi, yovvoyi hayvonlarga boshpana beradi; daryo suvi kamayishi bilan qisqargan. Adirlar (taxminan 500–1200 m): unumdor tuproq, bahorda efemer va efemeroidlar (lola, lolaqizg‘aldoq) o‘sadi, lalmi dehqonchilik qilinadi. Tog‘ o‘rmonlari (taxminan 1200–2800 m): yong‘oq, olma, archa, na’matak, ayiq, silovsin, tog‘ echkisi; yuqorida yaylovlar – past bo‘yli o‘tlar, yostiqsimon o‘simliklar, ilvirs, arxar. Bu mintaqalar balandlik zonallik hosil qiladi. Antropogen ta’sir: haddan tashqari o‘tlatish, o‘rmon kesish, suvni ko‘p olish (Orol), tuproq sho‘rlanishi; muhofaza uchun qo‘riqxona va milliy bog‘lar (Zomin, Chatkal, Nurota) va Qizil kitob mavjud.
Maktab joylashgan mintaqaning (tekislik, adir, tog‘) o‘simlik va hayvonlaridan 5 tadan ro‘yxat tuzing va ularning moslanishlarini yozing. Ilonlar, aqrab, o‘rgimchaklar va notanish o‘simliklar bilan tabiatda yaqinlashmang yoki qo‘l tekkizmang; sayohatda kattalar bilan yuring.