Ekotizimlarning mahsuldorligi
Biomassa – ekotizimdagi barcha tirik organizmlarning ma’lum paytdagi umumiy organik massasi (quruq modda; g/m², kg/ga, suv havzalarida hajm birligida); o‘simliklar biomassasi – fitomassa, hayvonlarniki – zoomassa. Mahsuldorlik esa vaqt birligida (kun, yil) hosil bo‘lgan biomassa miqdori, ya’ni o‘sish tezligi: biomassa va mahsuldorlik bir xil emas – o‘rmonda biomassa katta, lekin yillik o‘sish nisbatan kichik; hovuzdagi fitoplanktonning biomassasi kichik, ammo u kunlar ichida ko‘payib, yuqori mahsuldorlik beradi. Produtsentlar fotosintez yoki xemosintez bilan hosil qilgan massa – birlamchi mahsulot; undan nafasga sarflangan qismi chiqarilsa, sof birlamchi mahsulot (NPP = yalpi birlamchi mahsulot − nafasga sarf) qoladi, o‘txo‘rlar va boshqalar iste’mol qiladigan ham shu. Konsumentlar va redutsentlarning hosil qilgani – ikkilamchi mahsulot. Yer yuzasiga tushgan quyosh energiyasining o‘rtacha taxminan 1 % i biomassa energiyasiga aylanadi («1 % qoidasi»; turli ekotizimlarda 0,1–2 %). Tropik o‘rmon va yirik hovuzlarning mahsuldorligi yuqori, cho‘l va tundrada past; okeanlar maydoni katta bo‘lgani uchun fotosintezning taxminan yarmini beradi.
Maysazor haftada bir o‘riladi va bir hafta ichida yana qalinlashadi. Uning bir paytdagi massasi kichik, ammo u tez o‘sadi, shuning uchun tez-tez o‘rish mumkin. Bor massa va o‘sish tezligi ikki xil narsa.
Chorvadorlar tez o‘sadigan o‘tlarni tanlab ozuqa rejalashtiradi, o‘rmon xo‘jaligi mutaxassislari yog‘och zaxirasi va yillik o‘sishni alohida hisoblaydi, baliqchilar suv havzasida plankton o‘sish tezligiga qaraydi.
Uy yoki maktab yonidagi maysa yoki buta o‘rib-kesilgan sanani yozib qo‘ying va u avvalgidek qalin bo‘lguncha necha kun o‘tishini kuzating.
Maktab hovlisidagi bir tup o‘tning (yoki loviya nihollarining) bir hafta davomida bo‘yini o‘lchab, o‘sish tezligini (sm/hafta) hisoblang. Quritilgan namuna og‘irligini o‘lchash uchun tarozi va quritish ishini faqat o‘qituvchi bilan, issiq jihozlardan ehtiyot bo‘lib bajaring.