Quyosh va Oy tutilishlari
Quyosh tutilishi yangi oyda, Oy Quyosh va Yer orasidan o‘tib, soyasini Yerga tushirganda sodir bo‘ladi; soya ichida to‘liq tutilish, yarim soyada qisman tutilish ko‘rinadi, Oy Yerdan uzoqroq bo‘lsa halqasimon tutilish bo‘ladi. Oy tutilishi to‘lin oyda, Oy Yerning soyasiga kirganda yuz beradi va Oy turgan joyda tungi yarimsharning hammasida ko‘rinadi. Tutilishlar har oy bo‘lmaydi, chunki Oy orbitasi ekliptikaga ≈ 5° og‘gan va uchrashuv faqat orbita ekliptikani kesadigan tugunlar yaqinida mumkin. Quyosh va Oy burchak diametrlari deyarli bir xil (≈ 0,5°), shuning uchun to‘liq tutilish kamdan-kam va tor yo‘lak bo‘ylab ko‘rinadi, uning to‘liq fazasi 7,5 daqiqagacha davom etadi. Tutilishlar taxminan 18 yil 11 kunlik saros davri bilan takrorlanadi. 2026-yil 12-avgustda Grenlandiya, Islandiya va Ispaniya bo‘ylab to‘liq Quyosh tutilishi bo‘ldi. Quyosh tutilishini faqat sertifikatlangan tutilish ko‘zoynagi (ISO 12312-2) yoki bilvosita usul – kichik teshikdan ekranga proyeksiya bilan kuzating – oddiy qora ko‘zoynak, rentgen plyonka, durbin va teleskop orqali qarash ko‘zni ko‘r qilib qo‘yadi; faqat to‘liq faza paytida (Quyosh to‘la yopilganda) himoyasiz qarash mumkin, Quyoshning birinchi chekkasi chiqishi bilan ko‘zoynak yana taqiladi.
Quyosh tutilishining xavfsiz modeli: qorong‘i xonada fonar (Quyosh), kichik to‘p (Oy) va katta to‘p (Yer) bilan soya hosil qiling; Oy to‘pni Yer ustidan o‘tkazib, to‘liq va qisman soyani ko‘rsating. Haqiqiy Quyoshga hech qachon qaramang.