ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Astronomiya

Quyosh va uning fotosferasi

Darslar 34–35 · 2 ta dars · M. Mamadazimov. Astronomiya 11-sinf, 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI» MCHJ, Toshkent, 2018
34

Quyosh eng yaqin yulduz. Quyosh haqida umumiy ma’lumot

Darslik: 59–60-betlar
MaqsadQuyoshning asosiy parametrlari va ichki tuzilishini bilish hamda Quyosh doimiysi bilan masalalar yechish.
Yangi so‘zlar
Quyosh doimiysi · solar constantyorqinlik · luminosityyadro · corekonvektiv zona · convective zone
Tushuntirish

Quyosh – Yerga eng yaqin yulduz, spektral sinfi G2. Massasi ≈ 1,99 · 10³⁰ kg (Yernikidan ≈ 333 000 marta katta), radiusi ≈ 696 000 km, o‘rtacha zichligi ≈ 1,4 g/sm³, yoshi ≈ 4,6 mlrd yil. Uning tarkibi massa bo‘yicha ≈ 73 % vodorod, ≈ 25 % geliy va ≈ 2 % og‘irroq elementlar. Sirt temperaturasi ≈ 5800 K, yadroda ≈ 15 mln K. Quyosh yorqinligi (har sekundda nurlanadigan energiya) L ≈ 3,8 · 10²⁶ W; Yer atmosferasining yuqori chegarasida Quyosh nuriga tik yuzaning 1 m² iga tushadigan quvvat – Quyosh doimiysi – S ≈ 1361 W/m². Ichki tuzilishi: yadro (energiya hosil bo‘ladi), nurlanish zonasi, konvektiv zona va fotosfera, undan tashqarida xromosfera va toj. Quyosh o‘z o‘qi atrofida notekis aylanadi: ekvatorda ≈ 25 sutka, qutblar yaqinida ≈ 35 sutka.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yozda mahalla bog‘ida o‘rik va uzum ochiq havoda quritiladi. Quyoshli kunda har kvadrat metrga katta quvvat tushadi, shuning uchun mevalar bir necha kunda quriydi; bulutli kunda esa ancha ko‘proq vaqt ketadi. Quyoshdan keladigan energiya shu tariqa oddiy ishga yaraydi.

Kim ishlatadi

Energetika rejalashtiruvchilari tom ustida qancha elektr olish mumkinligini baholaydi, issiqxona loyihachilari yorug‘lik va issiqlikni baholaydi, meteorologlar Quyosh nurlanishini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qora va oq qog‘oz varag‘ini bir soatga deraza tokchasining yorug‘ joyiga qo‘ying, so‘ng ikkalasini barmoq bilan ushlab qaysi biri issiqroq ekanini yozing. Quyoshga qaramang.

Namunalar
05001000150013603401 AB2 ABQuvvat (Vt/m²)
Quyosh doimiysi 1360 W/m² (yaxlit). Yerdan 2 marta uzoqroqda (2 AB) quvvat 2² = 4 marta kam: 1360 : 4 = 340 W/m².
Quyosh massasi Yernikidan ≈ 333 000 marta katta, Yupiternikidan esa ≈ 1050 marta: Quyosh sistemasi massasining ≈ 99,86 % Quyoshda.
Sinfda faoliyat

Quyoshga hech qachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang. Xavfsiz tajriba: kartonda kichik teshik (kattalar teshadi) orqali yoki daraxt barglari orasidagi yorug‘ dog‘larda Quyosh tasvirini oq ekranga tushiring va uning dumaloq shaklini kuzating (ekranga qarang, Quyoshga emas).

Mashq
1
Quyoshning massa bo‘yicha tarkibi qanday?
2
Quyosh doimiysi 1360 W/m². 4 AB masofada quvvat qancha? (4² = 16; 1360 : 16)
3
Quyosh qaysi yulduz turiga kiradi?
4
Nima uchun Quyosh gaz shar bo‘lsa-da, ekvatorda va qutbda turli davr bilan aylanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAzizning bahorgi to‘garaklariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →