Yulduzlarning spektri va spektral sinflari
Yulduz spektrlari Garvard tasnifi bo‘yicha sinflanadi: O, B, A, F, G, K, M – temperaturaning kamayishi tartibida (O > 30 000 K, B 10 000–30 000, A 7500–10 000, F 6000–7500, G 5200–6000, K 3700–5200, M < 3700 K). Har sinf 0–9 kichik sinflarga bo‘linadi; Quyosh – G2. O sinfi ko‘k, M qizil; A sinfida vodorodning Balmer chiziqlari (Hα 656,3 nm, Hβ 486,1 nm) eng kuchli (Sirius, Vega); G sinfida ionlashgan kalsiy va metallar chiziqlari ko‘p; M sinfida sovuq atmosferada molekulyar yutilish yo‘llari bor (Betelgeyze, Proksima). 1925-yilda Sesiliya Peyn spektr farqi asosan temperaturaga bog‘liq, yulduzlar esa asosan vodorod va geliydan iborat ekanini ko‘rsatgan. Yorqinlik sinflari (I–V) yulduz turini ko‘rsatadi: V – bosh ketma-ketlik, III – gigant, I – o‘ta gigant (masalan, Quyosh – G2V). M dan ham sovuq jismlar – L, T, Y sinfdagi jigarrang mitti yulduzlar.
| Sinf | T (K) | Xususiyati |
|---|---|---|
| O | > 30 000 | ko‘k |
| B | 10 000–30 000 | |
| A | 7500–10 000 | Balmer chiziqlari eng kuchli (Sirius, Vega) |
| F | 6000–7500 | |
| G | 5200–6000 | ionlashgan Ca va metallar (Quyosh G2) |
| K | 3700–5200 | |
| M | < 3700 | molekulyar polosalar; qizil (Betelgeyze, Proksima) |
Meva sotuvchisi o‘rikni kattaligiga qarab uch xilga ajratib, tartib bilan joylaydi, shunda kerakligi tez topiladi. Yulduzlar ham sinflarga ajratilgan: har sinf harf bilan belgilanadi va astronomlar har bir yulduzni bir qarashda tegishli o‘ringa qo‘ya oladi.
Laboratoriya texniklari spektrometr yordamida namunalarni tahlil qiladi, geologlar ruda tarkibini aniqlaydi, astronomlar yulduz tarkibi va haroratini spektrdan o‘qiydi.
Uyda yoki maktabda oltita narsani (masalan, barg yoki mevalarni) rangi bo‘yicha bir rangdan ikkinchisiga silliq o‘tadigan qilib qator qilib teriting va har biriga raqam yozing.
«Only Bright Astronomers Find Great Kepler’s Mistakes» kabi o‘z mnemonikangizni (O B A F G K M) o‘ylab toping va uni sinf bilan baham ko‘ring; har bir harf yoniga rang va bitta yulduz yozing.