Vaqtni o‘lchash va kalendarlar

Vaqt o‘lchovi osmon jismlarining takrorlanuvchi harakatiga asoslanadi. Yulduz sutkasi – bahorgi tengkunlik nuqtasining ketma-ket ikki yuqori kulminatsiyasi orasidagi vaqt (23 soat 56 daqiqa 4 soniya); Quyosh sutkasi esa Quyoshning ikki kulminatsiyasi orasidagi vaqt bo‘lib, Yer orbita bo‘ylab ham siljiganligi sababli o‘rtacha 24 soatdan iborat. Haqiqiy Quyosh sutkasi yil davomida notekis bo‘lgani uchun o‘rtacha Quyosh tushunchasi kiritilgan; ular vaqtlari farqi (vaqt tenglamasi) yil davomida taxminan –14 daqiqadan +16 daqiqagacha o‘zgaradi. Har bir meridianda mahalliy vaqt farq qiladi: uzunlama 15° ga farq qilsa, vaqt 1 soatga, 1° ga farq qilsa 4 daqiqaga farq qiladi. Qulaylik uchun Yer 24 ta mintaqaga bo‘lingan; O‘zbekiston butun yil bo‘yi UTC+5 bo‘yicha yashaydi. Zamonaviy vaqt atom soatlariga asoslanadi: 1967-yildan sekund seziy-133 atomi nurlanishining 9 192 631 770 davri bilan belgilanadi, UTC esa Yer aylanishiga moslab hozircha kabisa sekundlar qo‘shib moslanadi (ularni 2035-yilgacha bekor qilish rejalashtirilgan).