Osmon jismlarining massalarini hisoblash
Nyuton Kepler uchinchi qonunini aniqlashtirdi: markaziy jism massasi M, yo‘ldosh massasi m ≪ M bo‘lsa, T² = 4π² a³ / (G M), bundan M = 4π² a³ / (G T²), bu yerda G = 6,674 · 10⁻¹¹ N·m²/kg² – gravitatsion doimiy. Demak, yo‘ldoshning orbita radiusi va davrini o‘lchab, markaziy jismni «tortish» mumkin. Masalan, Oy (a = 384 400 km, T = 27,32 sutka) Yer massasini ≈ 6,0 · 10²⁴ kg deb beradi; Yerning Quyosh atrofidagi harakati Quyosh massasini ≈ 2,0 · 10³⁰ kg deb beradi. Massalarni taqqoslash uchun nisbat usuli qulay: M₁ / M₂ = (a₁ / a₂)³ · (T₂ / T₁)². Jismlar bir-biriga teng ta’sirda bo‘lsa, ikkalasi umumiy massa markazi atrofida aylanadi, shuning uchun aniq formulada M + m olinadi.
Don omborining og‘irligini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarozida o‘lchab bo‘lmaydi. Hajmi 200 m³ va don zichligi taxminan 750 kg/m³ bo‘lsa, massa 150 000 kg, ya’ni 150 tonna chiqadi. Yerni ham tarozida o‘lchab bo‘lmaydi, uni Oy orbitasi orqali hisoblashadi.
Qurilish muhandislari konstruksiya massasini hajmi va zichligidan hisoblaydi, geofiziklar Yer ichki tuzilishini og‘irlik kuchi orqali o‘rganadi, astronomlar yulduzlar massasini orbitalari bo‘yicha topadi.
Idishdagi suvning hajmini (masalan, shisha ustidagi yozuvdan) aniqlab, bir litr suvning massasi taxminan 1 kg ekanidan foydalanib, uning massasini baholang.
Kalkulyatorda Oy ma’lumotlari (a = 3,844 · 10⁸ m, T = 2,36 · 10⁶ s) bilan M = 4π²a³ / (GT²) ni hisoblab, Yer massasi 6 · 10²⁴ kg atrofida chiqishini tekshiring.