Galaktikamizning tuzilishi, tarkibi va aylanishi
Galaktika – tortishish bilan bog‘langan yuz milliardlab yulduz, gaz, chang va qorong‘i moddadan iborat sistema. Bizning Galaktikamiz – Somon Yo‘li – to‘silgan spiral galaktika: markazda yulduzlar to‘plami (bo‘rtma) va uni kesib o‘tuvchi «to‘sin», yassi disk (diametri ≈ 100 000 yorug‘lik yili, qalinligi ≈ 1000 yorug‘lik yili) bilan spiral shoxlar va uni o‘rab turgan siyrak gazli va yulduzli halo. Unda ≈ 100–400 mlrd yulduz bor. Quyosh markazdan ≈ 26 000 yorug‘lik yili (≈ 8 kpk) uzoqlikda, Orion shoxchasida joylashgan, shuning uchun biz diskni ichkaridan «Somon Yo‘li» yo‘li kabi kuzatamiz. Quyosh Galaktika markazi atrofida ≈ 220–230 km/s tezlikda aylanadi, to‘liq aylanish ≈ 230 mln yil (galaktik yil). Aylanish tezligi markazdan uzoqlashganda deyarli kamaymaydi – bu ko‘rinadigan moddadan ko‘ra ancha ko‘p ko‘rinmas, qorong‘i modda borligining dalili: Galaktika umumiy massasi ≈ 10¹² M☉ ga yaqin. Markazda ≈ 4 mln M☉ li qora tuynuk Sgr A* joylashgan.
Tunda shahar yorug‘ligidan uzoqda (kattalar bilan) yozda Somon Yo‘li yo‘lini toping. U Oqqush va Burgut turkumlari orqali o‘tadi; yo‘nalishini chizing. Kuzatish uchun asbob kerak emas.