Osmon koordinatalari
Yer sirtidagi joy kenglama va uzunlama bilan aniqlanganidek, osmondagi jism ham ikki burchak bilan aniqlanadi. Gorizontal sistemada bular balandlik h (ufqdan) va azimut A (bu kursda maktab astronomiyasidagi qoida bo‘yicha ufqning janub nuqtasidan g‘arb tomon 0° dan 360° gacha hisoblanadi; geodeziya va navigatsiyada esa shimoldan sharq tomon sanaladi); bu koordinatalar kuzatuvchi joyi va vaqtga bog‘liq, ular kun davomida o‘zgaradi. Ekvatorial sistemada og‘ish δ (osmon ekvatoridan –90° dan +90° gacha) va to‘g‘ri chiqish α (bahorgi tengkunlik nuqtasidan sharq tomon 0 dan 24 soatgacha, 1 soat = 15°, 1 daqiqa = 15′) beriladi; bular yulduzlar bilan birga aylanadi va katalog uchun qulay, chunki sutkalik harakatda o‘zgarmaydi. Ekliptik sistemada ekliptik uzunlama λ va kenglama β ishlatiladi – u Quyosh sistemasi jismlari uchun qulay. Soat burchagi t esa osmon ekvatori bo‘ylab meridianning janubiy qismidan g‘arb tomon hisoblanadi va ekvatorial va mahalliy yulduz vaqtini bog‘laydi.
Kechqurun kattalar bilan sinf xonasidagi ob’ektlar uchun «gorizontal» koordinatalarni belgilang: transportir bilan derazadan ko‘ringan daraxt cho‘qqisining balandligini va azimutini o‘lchang. Quyoshga qaramang.