Radiogalaktikalar va kvazarlar
Ko‘pchilik galaktikalar markazida o‘ta massiv qora tuynuk (10⁶–10¹⁰ M☉) bor; modda unga tushayotganda (akkretsiya) ajoyib energiya ajralsa, galaktika yadrosi faol deyiladi. Radiogalaktikalar – radio diapazonda juda kuchli nurlanuvchi galaktikalar: yadrodan ikki tomonga yuz minglab yorug‘lik yili uzunlikdagi plazma oqimlari (jetlar) va radio «bo‘laklar» chiqadi (masalan, Oqqush A – Cygnus A). Kvazar (quasi-stellar object) – juda yorqin, yulduzga o‘xshab ko‘rinadigan, uzoq galaktika yadrosi; birinchi kvazar 3C 273 ning tabiati 1963-yilda M. Shmidt tomonidan aniqlangan. Kvazar yorqinligi ≈ 10⁴⁰ W gacha (oddiy galaktikadan yuzlab–minglab marta yorqin), lekin o‘lchami Quyosh sistemasi atrofida: yorqinligi kunlar ichida o‘zgargani uchun manba yorug‘lik-kunlar kattaligida ekanini bildiradi. Eng uzoq kvazarlar qizil siljishi 7 dan katta, ya’ni Koinot ≈ 700 mln yoshda bo‘lgan davrdagi. Yadro faolligi galaktikalar evolutsiyasida muhim rol o‘ynaydi.
Daftarda «Normal galaktika – radiogalaktika – kvazar» uch ustunli jadval tuzing: markaz holati, nurlanish, o‘lcham va namuna ob’ekt. Ma’lumotlarni ishonchli manbadan tekshiring.