Quyosh aktivligi va uning Yerga ta’siri
Quyosh aktivligi – dog‘lar, chaqnashlar, protuberanetslar va tojdagi o‘zgarishlar majmui; uning manbayi Quyosh magnit maydoni. Chaqnash (flare) – magnit energiyaning daqiqalar ichida ajralishi, ko‘p rentgen va ultrabinafsha nur chiqaradi; nur Yerga ≈ 8 daqiqada yetib, radioaloqani buzishi mumkin. Koronal massa otilishi (KMO) – milliardlab tonna plazmaning 400–3000 km/s tezlik bilan otilishi; u Yerga 1–4 sutkada yetib, magnit bo‘ronini keltirib chiqaradi. Yer magnit maydoni (magnitosfera) bizni himoya qiladi, lekin zarralar qutblar yaqinida atmosferaga kirib, qutb yog‘dusini hosil qiladi; kuchli bo‘ronda yog‘du o‘rta kengliklarda ham ko‘rinadi (masalan, 2024-yil maydagi G5 darajali bo‘ron – so‘nggi yigirma yildagi eng kuchlisi). Kosmik ob-havo ta’siri: sun’iy yo‘ldoshlar va GPS buzilishi, havo qarshiligi ortishi, elektr tarmoqlarida ortiqcha tok (1989-yil Kvebek), astronavtlar va aviatsiya ekipajlari nurlanishi. Tarixdagi eng kuchli bo‘ron – 1859-yilgi Karrington hodisasi. Kosmik ob-havo bashorati bu xavflarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Kattalar bilan kosmik ob-havo bashorat xizmatlari (masalan, NOAA SWPC) veb-saytida joriy Kp indeksini va qutb yog‘dusi prognozini ko‘rib, uni daftarga yozing. Quyoshni kuzatish talab qilinmaydi.