Quyosh aktivligi va uning Yerga ta’siri
Quyosh aktivligi – dog‘lar, chaqnashlar, protuberanetslar va tojdagi o‘zgarishlar majmui; uning manbayi Quyosh magnit maydoni. Chaqnash (flare) – magnit energiyaning daqiqalar ichida ajralishi, ko‘p rentgen va ultrabinafsha nur chiqaradi; nur Yerga ≈ 8 daqiqada yetib, radioaloqani buzishi mumkin. Koronal massa otilishi (KMO) – milliardlab tonna plazmaning 400–3000 km/s tezlik bilan otilishi; u Yerga 1–4 sutkada yetib, magnit bo‘ronini keltirib chiqaradi. Yer magnit maydoni (magnitosfera) bizni himoya qiladi, lekin zarralar qutblar yaqinida atmosferaga kirib, qutb yog‘dusini hosil qiladi; kuchli bo‘ronda yog‘du o‘rta kengliklarda ham ko‘rinadi (masalan, 2024-yil maydagi G5 darajali bo‘ron – so‘nggi yigirma yildagi eng kuchlisi). Kosmik ob-havo ta’siri: sun’iy yo‘ldoshlar va GPS buzilishi, havo qarshiligi ortishi, elektr tarmoqlarida ortiqcha tok (1989-yil Kvebek), astronavtlar va aviatsiya ekipajlari nurlanishi. Tarixdagi eng kuchli bo‘ron – 1859-yilgi Karrington hodisasi. Kosmik ob-havo bashorati bu xavflarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Shimol yog‘dusini ko‘rishni istagan sayyohlar kosmik ob-havo xabarini kuzatadi: Quyoshdagi kuchli portlashdan bir necha kun o‘tib yog‘du kuchayishi mumkin. Shuning uchun ular sayohat kunini ogohlantirishga qarab tanlaydi.
Kosmik ob-havo prognozchilari ogohlantirish beradi, elektr tarmoqlari operatorlari yuklamani boshqaradi, aviakompaniya dispetcherlari qutb yo‘nalishlarini o‘zgartiradi.
Qutb yog‘dusi rasmini kitob yoki ensiklopediyadan topib, uning qaysi rangda va osmonning qaysi qismida ko‘rinishini yozing.
Kattalar bilan kosmik ob-havo bashorat xizmatlari (masalan, NOAA SWPC) veb-saytida joriy Kp indeksini va qutb yog‘dusi prognozini ko‘rib, uni daftarga yozing. Quyoshni kuzatish talab qilinmaydi.