Galaktikalarning Koinotda taqsimlanishi
Galaktikalar Koinotda tekis tarqalmagan: ular guruhlar (Mahalliy guruh ≈ 80 galaktika) va to‘dalar (Virgo to‘dasi ≈ 16,5 Mpk masofada, ≈ 1300–2000 galaktika) hosil qiladi. To‘dalar o‘ta to‘dalarga birlashadi: Mahalliy guruh Virgo o‘ta to‘dasiga, u esa yanada kattaroq Laniakea o‘ta to‘dasiga kiradi (≈ 160 Mpk, ≈ 10¹⁷ M☉). Katta masshtabda galaktikalar filamentlar va devorlar bo‘ylab joylashadi, ular orasida deyarli bo‘sh bo‘shliqlar (diametri o‘nlab–yuzlab Mpk) bor – bu kosmik to‘r (Great Wall, 1989). Taxminan ≳ 100–300 Mpk dan katta masshtabda Koinot bir jinsli va izotrop – kosmologik prinsip. To‘rning shakllanishida qorong‘i modda tortishishi hal qiluvchi, dastlabki zich joylar reliktli nurlanishdagi ≈ 10⁻⁵ qadar kichik notekisliklardan o‘sgan. Galaktikalar tezliklari va qizil siljishlar asosida 3D xaritalar (SDSS, DESI) tuziladi.
Yer sun’iy yo‘ldoshidan olingan tungi suratda shaharlarning yorug‘ nuqtalari notekis joylashgan: ba’zi joylarda zich, ba’zi joylarda esa katta qorong‘i oraliqlar qoladi. Galaktikalar ham Koinotda notekis tarqalgan. Katta tuzilmani ko‘rish uchun uzoqdan qarash kerak.
Kosmologlar galaktikalar xaritasini tuzadi, geograflar aholi joylashuvini xaritalaydi, shaharsozlar tarmoqlarni rejalaydi.
Atlasdagi aholi zichligi xaritasida O‘zbekistonning zich va deyarli bo‘sh hududlarini toping va ularni uchta jumlada tasvirlang.
Tuzilma modeli: yuvish gubkasining teshiklari bo‘shliq, devorlari filament deb o‘ylab, uni ustiga mayda sepiluvchi material (tuz yoki kul) sepib, galaktika tarqalishini muhokama qiling. Xavfsiz material ishlating.