Kepler qonunlari
Yoxann Kepler Tixo Brage kuzatuvlari asosida 1609-yilda dastlabki ikkita, 1619-yilda uchinchi qonunni bayon etdi. Birinchi qonun: har bir planeta Quyosh atrofida ellips bo‘ylab harakatlanadi, Quyosh uning fokuslaridan birida turadi; ellipsning katta yarim o‘qi a, ekssentrisiteti e bo‘lsa, Quyoshga eng yaqin masofa (perigeliy) q = a(1 – e), eng uzoq masofa (afeliy) Q = a(1 + e). Ikkinchi qonun: planetani Quyosh bilan tutashtiruvchi radius-vektor teng vaqtlarda teng yuzalarni chizadi, shuning uchun planeta perigeliyda tez, afeliyda sekin harakatlanadi. Uchinchi qonun: planetalar yulduz davrlari kvadratlarining nisbati orbitalar katta yarim o‘qlari kublarining nisbatiga teng, T₁² / T₂² = a₁³ / a₂³; T yillarda, a AB larda o‘lchansa, Quyosh atrofidagi jismlar uchun T² = a³. Yerning orbitasi deyarli doira (e ≈ 0,017): perigeliy ≈ 3-yanvarda (147 mln km), afeliy ≈ 4-iyulda (152 mln km), shuning uchun fasllar masofadan emas, o‘qning og‘ishidan.
a = 5,2 a.b. → T = √(a³) = 11,86 yil
T² = 140,61 · a³ = 140,61 (T²/a³ = 1)
Muz ustida aylanayotgan uchuvchi qo‘llarini yozganda sekin, tanasiga yaqin olib kelganda tezroq aylanadi. Planeta ham Quyoshga yaqinlashganda tezlashadi, uzoqlashganda sekinlashadi. Tezlik masofaga bog‘liq: bu Kepler ikkinchi qonunining kundalik ko‘rinishi.
Yo‘ldosh konstruktorlari orbita balandligi va aylanish davrini bog‘laydi, aloqa muhandislari antennalarni yo‘naltiradi, kosmik missiya rejalashtiruvchilari uchirish orbitasini tanlaydi.
Ipning uchiga yengil narsani (masalan, qog‘ozdan yasalgan kichik to‘pcha) bog‘lab, ipni mahkam ushlab, kichik tebranishlar bilan 10 marta tebranishiga ketgan vaqtni soniyalarda sanang; so‘ng ipni ikki barobar qisqartirib yana sanang. Tebranish davri ip uzunligiga bog‘liq, Kepler qonunida orbita davri orbita o‘lchamiga bog‘liq bo‘lganidek.
Karton ustida ellips chizing: ip halqasini ikki do‘stingiz ikki barmog‘i bilan ushlab turadi (fokuslar), uchinchisi qalam bilan ipni tarang tortib chizadi. Fokuslar orasini o‘zgartirib, ekssentrisitet shaklga qanday ta’sir qilishini kuzating. O‘tkir buyumlar ishlatilmaydi.