ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Mahmud Koshg‘ariy va «Devon» parchalari

Darslar 4–5 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
5

«Devonu lug‘ot at-turk» (parchalar)

Darslik: 1-qism, 54–55-betlar
Maqsad«Devon»dagi she’riy parchalarning mavzu va tasvir vositalarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
munozara · debate poem, a dispute between two charactersjonlantirish · personificationsifatlash · epithetqo‘shug‘ · an old word for a poem or song
Tushuntirish

Darslikda «Devonu lug‘ot at-turk»dan olingan to‘rtliklar berilgan: ularda yigitlarni ovga va mevaga safarbar qilish, qishdan bahorga o‘tishdagi tabiat o‘zgarishlari, mehmondo‘st va jasur kishining o‘limi, go‘zal yor tasviri va qo‘ni-qo‘shniga yaxshilik qilish haqidagi nasihat uchraydi. «Qish va Bahor» to‘rtliklarida ikki fasl bir-biriga qarshi chiqadigan tirik qahramonlar sifatida ko‘rsatiladi; bu usul jonlantirish deyiladi va munozara janrining eng qadimgi namunasi sanaladi. «Bulnar meni ulas ko‘z...» to‘rtligida yorning ko‘zi, xoli va yuzi sifatlashlar bilan bezatilgan. Bu parchalarning ko‘pi barmoq vaznida, a-a-a-b qofiyalanishida yozilgan, ayrim namunalar esa aruzning ba’zi ko‘rinishlariga to‘g‘ri keladi. Shu bois «Devon» qadimgi turkiy xalqlarning turmushi, e’tiqodi va she’riy shakllarini ko‘rsatadigan qimmatli yodgorlik hisoblanadi.

«Devon» parchasiTasvir vositasi
Qish va Bahorjonlantirish, munozara
Bulnar meni ulas ko‘z…sifatlash
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bahor kunida o‘quvchi ko‘rgan manzarani tasvirlashga so‘z topolmadi. She’r o‘qigach, unga o‘xshatishlar ko‘proq yodiga tushdi va tasviri jonli chiqdi.

Kim ishlatadi

Sayohat yozuvchilari, jurnalistlar va qo‘shiq matni mualliflari manzarani jonli tasvirlash uchun o‘xshatishlardan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Derazadan yoki hovlidan ko‘ringan bir narsani ikkita o‘xshatish bilan tasvirlab yozing.

Namunalar
Misol: «Qish va Bahor» to‘rtliklarida qish bahorga qarab maqtanadi va ikkalasi bir-biriga yomon qarashadi. Fasllarga odamga xos xatti-harakat berilgani uchun bu jonlantirishdir.
Misol: Yorning ko‘zini «xumor», xolini «qora», yuzini «qizil» deb ta’riflash sifatlash bo‘ladi, chunki bu so‘zlar narsaning belgisini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

O‘zingiz bahor yoki qishni «bahsga kirishtirib», to‘rt qatorli (a-a-a-b qofiyali) kichik matn yozing: har fasl bittadan fikr aytsin.

Mashq
1
«Devon»dagi to‘rtliklar qanday mavzularni qamrab oladi?
2
Jonlantirish nima va u «Qish va Bahor» to‘rtliklarida qanday ko‘rinadi?
3
Quyidagi parchada qaysi vosita ishlatilgan: «qora xolli, xumor ko‘zli yor»?
4
Nima uchun «Qish va Bahor» munozarasi janr tarixida muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning anjuman mavzusiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →