☰ Mundarija · Adabiyot

Istiqlol davri she’riyati

Darslar 49–50 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
50

Mustaqillik davri she’riyatidan namunalar

Darslik: 2-qism, 91–104-betlar
MaqsadIstiqlol davri she’riyatidan namunalar – Jamol Kamol, Oydin Hojiyeva, Usmon Azim, Xurshid Davron, Mahmud Toir, Sirojiddin Sayyid, Iqbol Mirzo she’rlari mazmunini tushunish.
Yangi so‘zlar
radif · radif (a refrain word repeated at the end of lines)antiteza (qarama-qarshilik) · antithesis (opposition)murojaat · apostrophe (direct address)bayt va band · couplet and stanza
Tushuntirish

Jamol Kamolning (1938) «Asr bilan vidolashuv» she’ri yigirmanchi asr bilan xayrlashuv: unda asrning umidlari va tahlikalari, fan yutuqlari (masalan, kosmosga chiqish), kuchli zarbalar, Orolning qurishi, so‘ng ozod Vatan quvonchi sanaladi. Oydin Hojiyeva (1942) «Mustaqil vatanni baxt nuri chaysin» she’rida mehnatkash ayol – ona, bekani ulug‘lab, uning qizlari va o‘g‘illari ozod yurtda baxtli bo‘lishini tilaydi. Usmon Azim (1950) «Grafika» she’rida qora va oq ranglarni qarama-qarshi qo‘yib, sog‘inch, hijron va g‘am kechinmalarini beradi; Xurshid Davron (1952) «Men ko‘ksingga boshimni qo‘ydim» she’rida Vatanni «qalbimning onasi» deb murojaat qiladi, Oqdaryo va Qoradaryoni sevishini aytadi. Mahmud Toir (1952) «Momo yer»da har banddan keyin «Momo yerim, o‘zing berding» misrasini keltirib, Vatan tuyg‘usining zamin va tabiatdan ekanini tasvirlaydi; Sirojiddin Sayyid (1958) «Vatan» she’rida «Vatan» so‘zini radif qilib, Cho‘lpon, Fitrat, Qodiriy kabi adiblarni ehtirom bilan eslaydi; Iqbol Mirzo (1967) «O‘zbek»da xalqning tarixi, qahramonlari va to‘y-bayramlariga mehrini ifodalaydi.

Namunalar
Misol: «Grafika» nomi qora va oq ranglar o‘yinidan olingan; qora – g‘am, oq – sog‘inch va pok tuyg‘u kabi ma’no beradi, shu sabab nom she’rning tasvir usuliga mos.
Misol: Sayyidning she’rida har bandning oxirida «Vatan» so‘zi bilan tugaydigan radif bor: «naysonim, Vatan», «rayhonim, Vatan» – so‘z har safar yangi obraz bilan birikadi.
Sinfda faoliyat

Bir she’rni tanlab, 6–8 gapli taqriz yozing: she’r kim tomonidan, qaysi yilda tug‘ilgan shoirniki, asosiy mavzusi, bitta tasvir, bitta badiiy san’at va sizga yoqqan joy.

Mashq
1
Jamol Kamol she’ri qaysi asr bilan vidolashuvga bag‘ishlangan?
2
Oydin Hojiyeva she’rining bosh obrazi kim va shoir unga qanday tilak bildiradi?
3
Mahmud Toirning «Momo yer» she’rida takrorlanadigan misra qaysi va u qaysi san’atga misol bo‘ladi?
4
Sirojiddin Sayyidning «Vatan» she’rida radif nima va u she’rga nima beradi?