ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 13-hafta

Og‘ir kitoblar tepaga qo‘yilsinmi?

🎯 Missiya: «Og‘ir kitoblarni tepa javonga qo‘ysangiz, javon turg‘unroq bo‘ladi» — rostmi?

Dushanba

JasurSinf chatiga shuni tashlashdi: «Мамин совет: тяжёлые книги — наверх! Тогда шкаф никогда не упадёт!!! 😱 Hammaga yuboring!»
Malika«Fakt-chek» klubi uchun aynan shu! Avval postning o‘zini o‘qiymiz: kim aytyapti, dalili bormi?
AnvarRus tilidan: «мамин» — : «чей?» degan savolga javob beradi, «мама» dan -ин- qo‘shimchasi bilan yasalgan. Demak, «onaning maslahati».
ZarinaUch ta undov belgisi va «никогда» so‘zi — bu . Ilmiy uslubda raqam va o‘lchov bo‘lardi, bunda esa qo‘rqitish bor.
Demak, postning uslubi — ishonch emas, ogohlik belgisi. Kalit sifatida yozib qo‘yamiz.
Ona tiliRus tili

Qulf 1: Sinf chatidagi post

Topshiriq: «Мамин совет» ifodasidagi «мамин» qanday so‘z?

🔑 Kalit: Post hissiy uslubda yozilgan («никогда», undovlar), raqam va o‘lchov yo‘q — bu hali isbot emas.

AnvarPostga rasm ham ilova: «Javonni siljitgan 10 000 000 so‘m jarima to‘laydi». Pastida na imzo, na tashkilot nomi.
ZarinaDavlat-huquq darsida o‘qidik: — ma’muriy jazoning eng ko‘p uchraydigan turi, uning miqdori esa BHM ga nisbatan belgilanadi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘mda emas.
JasurYana: — eng og‘ir chora, uni faqat sudya tayinlaydi, oddiy kuzatuvchi emas.
MalikaDemak, bu «ogohlantirish» na kodeksga, na tashkilotga havola qilmaydi. Soxta ko‘rinadi.
Bu ham kalit. Ammo soxta ogohlantirish javonning o‘zi haqida hech narsa demaydi.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 2: «Rasmiy ogohlantirish»

Topshiriq: Ma’muriy qamoqni kim tayinlay oladi?

🔑 Kalit: Rasmiy ko‘rinishdagi «ogohlantirish»da imzo ham, tashkilot ham, kodeks moddasi ham yo‘q, jarima BHM da emas.

Seshanba

AnvarPoyabzal qutisidan «javon» yasadim, ichiga plastilin bo‘lagi yopishtirdim. Avval pastga, keyin tepaga.
ZarinaFizika darsida o‘qidik: jism ga qo‘yilgan kuch bilan hisoblanadi. Markazdan o‘tgan tik chiziq tayanch yuzasidan chiqib ketsa, jism ag‘dariladi.
JasurNatija: plastilin pastda bo‘lsa, quti ancha qiya bo‘lgandagina ag‘dariladi. Tepada bo‘lsa — sal egganingdayoq!
MalikaDemak, markaz pastroq bo‘lganda yaxshiroq: markaz qancha baland — javob shuncha beqaror.
Eslatma: bu maket. Haqiqiy javonni bolalar ag‘darib ko‘rmaydi — uni devorga mahkamlashni kattalar hal qiladi.
Fizika

Qulf 3: Maketda sinab ko‘ramiz

Topshiriq: Maketdagi plastilin qayerda bo‘lganda quti eng tez ag‘dariladi?

🔑 Kalit: Maketda: og‘irlik tepada bo‘lsa quti kichik og‘ishda ag‘dariladi, pastda bo‘lsa katta og‘ishda.

MalikaJavon — to‘g‘ri to‘rtburchakli . Uning 6 ta yog‘i, 12 ta qirrasi, 8 ta uchi bor: 8 − 12 + 6 = 2.
AnvarTayanchi 30 sm eni; yarmi 15 sm. Bo‘sh javonning markazi 60 sm balandlikda: 15 : 60 = 1 : 4.
ZarinaOg‘ir kitoblar tepada bo‘lsa, markaz taxminan 90 sm ga ko‘tariladi: 15 : 90 = 1 : 6. Nisbat kichikroq — ag‘darish uchun kamroq qiyalik yetadi.
JasurGeografiyada ham shunday: kuchlar orasida tortishish bor — u javonni ham, tog‘ yonbag‘rini ham pastga tortadi; shuning uchun yog‘indan keyin loy oqimlari tushadi.
Hisob maketga mos keldi: markaz balandlashsa, turg‘unlik kamayadi.
MatematikaGeografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 4: Raqamlar bilan

Topshiriq: Yarim tayanch 15 sm. Markaz qaysi balandlikda bo‘lsa javon kattaroq qiyalikda ham turadi?

🔑 Kalit: Yarim tayanch 15 sm: markaz 60 sm da 15 : 60 = 1 : 4, tepada og‘irlikda 90 sm da 1 : 6 — ya’ni beqarorroq.

Chorshanba

MalikaKlub uchun «Fakt-chek» ma’lumotlar omborini Access da yaratamiz: File – New – Blank database, nomi — Fakt_chek.
Anvar da maydonlar: ClaimID (asosiy kalit), Claim (majburiy), Verdict va Score.
ZarinaScore ga qo‘yamiz: >=0 And <=100. Kimdir 150 kiritsa, Access rad etadi.
JasurBir do‘stim fayl yubordi — ochsam sariq «Security Warning»! Enable Content bosmayman: manbaga ishonmasam, makro zarar qilishi mumkin.
Yaxshi qoida: ishonchsiz fayl — ochmaymiz; muhim jadvaldan oldin nusxa saqlaymiz.
Informatika

Qulf 5: Da’vo daftari

Topshiriq: Score faqat 0 dan 100 gacha bo‘lishi uchun qaysi qoida yoziladi?

ZarinaKlubning ishlari ko‘p. va ni ajratamiz.
AnvarMaktab javoni haqidagi postni tekshirish — important and urgent. You’d better tell the caretaker today, or someone may get hurt.
MalikaAnd you ought to start the report early. Learning to check facts will be important in the future.
JasurFirst of all, the model test. After that, the numbers. Last but not least, the report!
Ingliz tili

Qulf 6: Avval nima?

Topshiriq: Qaysi jumla kuchli maslahat yoki ogohlantirish: «___ tell the caretaker today»?

AnvarDadam aytdi: javon tagiga rezina oyoqcha qo‘ysa, sirpanmaydi. Kimyo o‘qituvchisi esa kauchuk haqida gapirdi.
ZarinaKauchuk dan olinadi: ikkita C=C qo‘shbog‘i bor, umumiy formula CₙH₂ₙ₋₂. Butadiyen — C₄H₆: 2·4 − 2 = 6 ✓.
JasurDivinil etil spirtidan ham olinadi: 2C₂H₅OH → CH₂=CH–CH=CH₂ + H₂ + 2H₂O.
Rezina sirpanishni kamaytiradi, ammo markaz balandligini o‘zgartirmaydi. Bu javon ag‘darilishining javobi emas.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 7: Rezina oyoqchalar

Topshiriq: Pentadiyen CₙH₂ₙ₋₂ ga ko‘ra n = 5 bo‘lsa, formulasi qanday?

Payshanba

AzizSinfimizda varaqada yozilgan: «Bobur 60 yil yashagan». Rostmi?
ZarinaDarslikda: Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijonda tug‘ilgan, 1530-yil 26-dekabrda Agrada vafot etgan. 1530 − 1483 = 47 yosh.
AnvarDin tarixi darsidan sana mashqi: Nikeya kengashi 325-yilda, Konstantinopol kengashi 381-yilda. 381 − 325 = 56 yil.
MalikaMaqsadimiz — dinlarni emas, sanalarni tekshirish: manba nomi + hisob = ishonch. Darslik kitobi: Yangi Ahdda 27 ta kitob.
Aziz, varaqadagi «60» xato: 47 bo‘lishi kerak. Biz usulni topdik: sana + hisob + manba.
AdabiyotDunyo dinlari tarixi

Qulf 8: Sanalarni tekshirish mashqi

Topshiriq: Bobur 1483-yilda tug‘ilib, 1530-yilda vafot etgan. Necha yoshda?

JasurTarixdan: Yaponiyada 1923-yilda katta zilzila, 1925-yilda erkaklarga umumiy saylov huquqi, 1929–1933-yillarda jahon iqtisodiy inqirozi.
AnvarPostning rasmida «tarixiy xronologiya» bor, lekin sanalar aralash. Darslik tartibni to‘g‘rilaydi.
ZarinaO‘zbekiston tarixidan: darslikda «rasman 1932-yilgacha xo‘jaliklarning 75 foizi kolxoz va sovxozlarga birlashtirilgan» deyilgan.
Malika«Rasman» so‘zi kim sanagani va qanday sanagani bilan bog‘liq. Bizning postda na manba, na usul bor.
Qoida: ishonchli da’vo manba va usulni nomlaydi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Kim aytyapti?

Topshiriq: Qaysi hodisa eng avval bo‘lgan?

🔑 Kalit: Ishonchli da’vo kim sanaganini va qanday sanaganini aytadi; postda manba ham, usul ham yo‘q.

Juma

ZarinaBoshqa post: «Rangni ajrata olmaydigan otaning o‘g‘illari ham albatta shunday bo‘ladi». Biologiya darsida o‘qiganimizcha — yo‘q!
AnvarDaltonizm — X xromosomaga birikkan retsessiv belgi. O‘g‘il X ni onasidan, Y ni otasidan oladi. Ona sog‘lom va tashuvchi emas bo‘lsa, o‘g‘illar sog‘lom.
JasurGenlar o‘zaro ham ta’sir etadi: — qizil × oq gulli namozshomgul pushti gul beradi, F₂ da 1 : 2 : 1. 3 : 1 har doim emas.
MalikaBu bizga usulni o‘rgatadi: «har doim»/«albatta» so‘zlari odatda xavfli: istisnolarni qidiramiz.
Postimizdagi «никогда» ham shunday. Endi hukm chiqaramiz.
Biologiya

Qulf 10: Genetika «da’vo»si

Topshiriq: Ota daltonik, ona tashuvchi emas. O‘g‘illari daltonik bo‘ladimi?

MalikaKalitlarni yig‘amiz: postning hissiy uslubi, soxta «ogohlantirish», maket sinovi, 1 : 4 va 1 : 6 hisobi, manbaning yo‘qligi.
AnvarUslub va soxta ogohlantirish — shubha uyg‘otadi, ammo da’voni rad etmaydi. Rad etadigani — o‘lchov va sinov.
ZarinaMaket sinovi va hisob bir xil: markaz baland bo‘lsa — javon beqarorroq. Da’vo teskarisini aytadi.
JasurHukm: FALSE. To‘g‘ri maslahat: og‘ir kitoblar pastki javonda, baland javon esa kattalar yordamida devorga mahkamlanadi.
Rozimiz. Hisobotni yozamiz!
FizikaMatematika

Qulf 11: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi ikkita kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Og‘ir kitoblar tepada — FALSE

Da’vo: «Og‘ir kitoblar tepa javonda bo‘lsa, javon turg‘un». Hukm: FALSE. Maketda og‘irlik tepada bo‘lsa, quti kichik og‘ishda ag‘dariladi; hisob ham tasdiqladi: markaz 60 sm da nisbat 1 : 4, 90 sm da 1 : 6. Postda manba yo‘q, «ogohlantirish» soxta. Nima qilish kerak: og‘ir narsalarni pastga qo‘ying, baland javonni kattalar bilan devorga mahkamlang.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Post hissiy uslubda yozilgan («никогда», undovlar), raqam va o‘lchov yo‘q — bu hali isbot emas.
  2. Rasmiy ko‘rinishdagi «ogohlantirish»da imzo ham, tashkilot ham, kodeks moddasi ham yo‘q, jarima BHM da emas.
  3. Maketda: og‘irlik tepada bo‘lsa quti kichik og‘ishda ag‘dariladi, pastda bo‘lsa katta og‘ishda.
  4. Yarim tayanch 15 sm: markaz 60 sm da 15 : 60 = 1 : 4, tepada og‘irlikda 90 sm da 1 : 6 — ya’ni beqarorroq.
  5. Ishonchli da’vo kim sanaganini va qanday sanaganini aytadi; postda manba ham, usul ham yo‘q.

Yulduzli savollar

  1. Hukmni tekshirishda qaysi usul eng ishonchli edi?

  2. Qaysi gap to‘g‘ri?

  3. O‘ylab ko‘r: javonning tayanchi 30 sm o‘rniga 50 sm bo‘lsa, yarim tayanch 25 sm bo‘ladi. Bu turg‘unlikka qanday ta’sir qiladi?

Hikoyadagi darslar