Matematik funksiyalar
Math & Trig guruhidagi funksiyalarning ko‘pchiligi bitta argument oladi: SQRT(x) kvadrat ildiz, ABS(x) mutlaq qiymat, EXP(x) e ning x-darajasi, LN(x) natural logarifm, POWER(a, b) esa a ning b-darajasi (u a^b bilan bir xil). SIN, COS va TAN burchakni radianda kutadi, gradusni RADIANS(g) o‘tkazadi, PI() esa π ≈ 3,14159 ni beradi. Murakkab funksiya, masalan sin(eˣ), =SIN(EXP(A2)) deb yoziladi: avval ichki funksiya hisoblanadi, uning natijasi tashqi funksiyaga argument bo‘ladi. Argument sifatida katak, son yoki boshqa funksiya kelishi mumkin. Ikki o‘zgaruvchili z = sin x + cos y kabi funksiya jadvalida x qiymatlari birinchi qatorda, y qiymatlari birinchi ustunda turadi va formulada aralash murojaat ishlatiladi: =SIN(B$1)+COS($A2). Natijani chiroyli ko‘rsatish uchun ROUND yoki «Decrease Decimal» dan foydalaning.
| Funksiya | Ma’nosi |
|---|---|
| SQRT(x) | kvadrat ildiz |
| ABS(x) | modul |
| EXP(x) | eˣ |
| LN(x) | natural logarifm |
| POWER(a, b) | aᵇ |
| RADIANS(d) | gradusni radianga |
| PI() | π |
O‘quvchi maydondagi belanchakning tebranishini modellashtirmoqchi. Avval burchak gradusdan radianga o‘tkaziladi, keyin shu natijadan sinus olinadi. Tartib muhim: birinchi bosqich tugamasa, ikkinchisini hisoblab bo‘lmaydi.
Muhandislar, o‘yin dasturchilari va fizik olimlar harakatni murakkab funksiyalar zanjiri bilan ifodalaydi.
Uch bosqichli «son mashinasi»ni qog‘ozda yarating: istalgan son oling, uni ikkilantiring, keyin 3 ni ayiring, so‘ng natijani kvadratga oshiring va ichkaridan tashqariga qarab ketma-ket hisoblang.
| A | B | C | D | E | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | x | SIN(x) | EXP(–x) | SIN(EXP(–x)) | SQRT(1+SIN(x)) |
| 2 | 0,5 | 0,4794 | 0,6065 | 0,5700 | 1,2163 |
| A | B | C | D | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 0 | 0,5 | 1 | |
| 2 | 0 | 1,0000 | 1,4794 | 1,8415 |
| 3 | 0,5 | 0,8776 | 1,3570 | 1,7191 |
| 4 | 1 | 0,5403 | 1,0197 | 1,3818 |
«Ichdan tashqariga»: o‘qituvchi murakkab funksiyani yozadi (masalan, ln(cos x + 2)); o‘quvchilar qaysi funksiya birinchi hisoblanishini aytadi va Excel formulasini daftarga yozadi (=LN(COS(A2)+2)).