Darslar 39–40 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
39
Boshqarish tugmasi
Darslik: 90–92-betlar
MaqsadOynaga Button (boshqarish tugmasi) joylaydi, xossalarini sozlaydi va tugma bosilganda ishlaydigan OnClick protsedurasiga oddiy buyruqlar yozadi.
Yangi so‘zlar
Button · Button: a control that the user presses to start an actionhodisa · event: something that happens, such as a click, that a program can answerOnClick · OnClick: the event of a click on a control:= · assignment :=: evaluates the right side and stores the value in the left side
Tushuntirish
Birinchi ilova hech narsa qilmaydi; unga Standard yorlig‘idagi Button ni sudrab joylang. Tugmaning o‘z xossalari bor: Caption (yozuv), Left, Top, Width, Height va Font (shrift, masalan Font.Size). Tugmaga ish topshirish uchun uni ikki marta bosing: Delphi kod oynasida TForm1.Button1Click protsedurasini o‘zi yozib beradi, siz esa faqat begin va end orasiga buyruqlarni kiritasiz. Bunday protsedura hodisaga javob beradi: tugma bosilganda (OnClick) shu buyruqlar bajariladi. Bu saytda bir necha satrli kod bitta qatorga yoziladi: ⏎ belgisi yangi satr boshlanishini bildiradi (kod oynasida shu joyda Enter bosiladi), ⏎ dan keyingi bo‘sh joylar satr boshidagi chekinish (har daraja – 2 ta probel); ⏎ belgisining o‘zi kodga yozilmaydi. Masalan, Form1.Width := Form1.Width + 16; buyrug‘i avval o‘ng tomonni hisoblaydi, so‘ng natijani chap tomondagi xossaga yozadi, shuning uchun oyna har bosishda 16 pikselga kengayadi.
Namunalar
Oyna 300×200. Button1.Caption := '+'; tugma Font.Size = 14. OnClick da: procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject); ⏎ begin ⏎ Form1.Width := Form1.Width + 20; ⏎ Form1.Height := Form1.Height + 10; ⏎ end; Besh marta bosilsa: eni 300+5·20 = 400, bo‘yi 200+5·10 = 250.
Ikkinchi tugma oynani o‘ngga siljitadi: procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject); ⏎ begin ⏎ Form1.Left := Form1.Left + 10; ⏎ end; Left = 100 bo‘lib, tugma 4 marta bosilsa, Left = 100+4·10 = 140.
Sinfda faoliyat
«Qaysi tugma nima qiladi?»: juftlik ikki tugmali ilova yaratadi, ikkinchisi birinchisining ishini teskarisiga qiladi; ular 5 marta bosilgandan keyingi oyna o‘lchamini oldindan hisoblab, F9 bilan tekshiradi.
Mashq
1
Tugma bosilishi qaysi hodisa deb ataladi?
OnClick
2
Oyna 300 piksel keng. Tugma har bosilganda eni 20 ga oshadi. 3 marta bosilgandan keyin eni qancha?