ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Boshqarish tugmasi

Darslar 39–40 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
39

Boshqarish tugmasi

Darslik: 90–92-betlar
MaqsadOynaga Button (boshqarish tugmasi) joylaydi, xossalarini sozlaydi va tugma bosilganda ishlaydigan OnClick protsedurasiga oddiy buyruqlar yozadi.
Yangi so‘zlar
Button · Button: a control that the user presses to start an actionhodisa · event: something that happens, such as a click, that a program can answerOnClick · OnClick: the event of a click on a control:= · assignment :=: evaluates the right side and stores the value in the left side
Tushuntirish

Birinchi ilova hech narsa qilmaydi; unga Standard yorlig‘idagi Button ni sudrab joylang. Tugmaning o‘z xossalari bor: Caption (yozuv), Left, Top, Width, Height va Font (shrift, masalan Font.Size). Tugmaga ish topshirish uchun uni ikki marta bosing: Delphi kod oynasida TForm1.Button1Click protsedurasini o‘zi yozib beradi, siz esa faqat begin va end orasiga buyruqlarni kiritasiz. Bunday protsedura hodisaga javob beradi: tugma bosilganda (OnClick) shu buyruqlar bajariladi. Masalan, Form1.Width := Form1.Width + 16; buyrug‘i avval o‘ng tomonni hisoblaydi, so‘ng natijani chap tomondagi xossaga yozadi, shuning uchun oyna har bosishda 16 pikselga kengayadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Viktorina ilovasida o‘quvchi tugmani bosadi va keyingi savol chiqadi. Dasturchi tugma bosilganda nima bo‘lishini oldindan yozib qo‘ygan. Bosish hodisa, shunga javob esa dasturdagi buyruqlar.

Kim ishlatadi

Ilova dasturchilari, o‘yin yaratuvchilar va veb-sayt tuzuvchilar tugma bosilishiga javob beradigan kodni yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda o‘ylab topilgan ilovaning 3 ta tugmasini chizing va har birining yoniga bosilganda nima bo‘lishini bitta qisqa gapda yozing.

Namunalar
Pascal
1procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
2begin
3  Form1.Width := Form1.Width + 20;
4  Form1.Height := Form1.Height + 10;
5end;
Oyna 300×200. Button1.Caption := '+'; tugma Font.Size = 14. OnClick da – kod yuqorida. Besh marta bosilsa: eni 300+5·20 = 400, bo‘yi 200+5·10 = 250.
Pascal
1procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);
2begin
3  Form1.Left := Form1.Left + 10;
4end;
Ikkinchi tugma oynani o‘ngga siljitadi – kod yuqorida. Left = 100 bo‘lib, tugma 4 marta bosilsa, Left = 100+4·10 = 140.
Sinfda faoliyat

«Qaysi tugma nima qiladi?»: juftlik ikki tugmali ilova yaratadi, ikkinchisi birinchisining ishini teskarisiga qiladi; ular 5 marta bosilgandan keyingi oyna o‘lchamini oldindan hisoblab, F9 bilan tekshiradi.

Mashq
1
Tugma bosilishi qaysi hodisa deb ataladi?
2
Oyna 300 piksel keng. Tugma har bosilganda eni 20 ga oshadi. 3 marta bosilgandan keyin eni qancha?
3
Form1.Left := Form1.Left - 10; buyrug‘i oynani qayoqqa siljitadi?
4
Nima uchun Form1.Width := Form1.Width + 16; da o‘ng tomon avval hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuz suvni tezroq qaynatadimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →