Darslar 28–29 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
28
Amaliy mashg‘ulot
Darslik: 62-bet
MaqsadKichik kutubxona omborini to‘rt jadvalda loyihalaydi, ularni bog‘laydi va «ko‘p-ko‘p» aloqasini oraliq jadval orqali ifodalaydi.
Yangi so‘zlar
oraliq jadval · junction table: a table that links two tables in a many-to-many relationshipko‘p-ko‘p aloqasi · many-to-many relationship: many records of one table match many of anotherloyiha · design: planning tables and fields before entering datamaydon · field: one column of a table, one property of a record
Tushuntirish
Amaliy mashg‘ulotda kichik maktab kutubxonasi omborini yaratasiz. Avval daftarda jadvallar va maydonlarni rejalashtiring: «Authors» (AuthorID, AuthorName), «Books» (BookID, Title, AuthorID), «Readers» (ReaderID, ReaderName, Class) va «Loans» (LoanID, BookID, ReaderID, DateOut). Bir o‘quvchi ko‘p kitob olishi, bir kitobni turli vaqtda ko‘p o‘quvchi o‘qishi mumkin: bu «ko‘p-ko‘p» aloqasi, Access uni to‘g‘ridan-to‘g‘ri saqlamaydi. Shuning uchun «Loans» oraliq jadval bo‘ladi va u ikkita «bir-ko‘p» aloqasiga ajratadi: Books – Loans va Readers – Loans. Keyin har bir jadvalni Design View da tuzing, kalitlarni belgilang, Relationships oynasida to‘rtala jadvalni bog‘lang va 5–6 ta o‘ylab topilgan yozuv kiriting; haqiqiy shaxsiy ma’lumotlar kiritilmaydi.
Namunalar
Authors – Books: bir muallif ko‘p kitob yozadi (bir-ko‘p). Readers – Loans va Books – Loans ham bir-ko‘p. Jami uchta aloqa chiziladi.
Loans jadvalida o‘ylab topilgan yozuvlar: 1-o‘quvchi 3 marta, 2-o‘quvchi 4 marta, 3-o‘quvchi 2 marta kitob olgan. Loans da 3+4+2 = 9 ta yozuv bo‘ladi, chunki har bir olish alohida qator.
Sinfda faoliyat
«Kutubxonachi»: juftlik to‘rt jadvalli omborni qurib, «Loans» ga 6 ta yozuv kiritadi va so‘rov orqali qaysi o‘quvchi qaysi kitobni olganini ko‘rsatadi.
Mashq
1
Qaysi jadval «Books» va «Readers» ni bog‘laydi?
Loans
2
Loans da 2+5+1 marta olish yozilgan. Nechta yozuv?
8
3
Nima uchun «ko‘p-ko‘p» aloqasi oraliq jadvalsiz saqlanmaydi?
Bir katakka bir nechta kalit qiymatini yozib bo‘lmaydi; oraliq jadvalda har juftlik alohida qator bo‘ladi.