ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kutubxona ombori va so‘rovlar

Darslar 28–29 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
28

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 62-bet
MaqsadKichik kutubxona omborini to‘rt jadvalda loyihalaydi, ularni bog‘laydi va «ko‘p-ko‘p» aloqasini oraliq jadval orqali ifodalaydi.
Yangi so‘zlar
oraliq jadval · junction table: a table that links two tables in a many-to-many relationshipko‘p-ko‘p aloqasi · many-to-many relationship: many records of one table match many of anotherloyiha · design: planning tables and fields before entering datamaydon · field: one column of a table, one property of a record
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotda kichik maktab kutubxonasi omborini yaratasiz. Avval daftarda jadvallar va maydonlarni rejalashtiring: «Authors» (AuthorID, AuthorName), «Books» (BookID, Title, AuthorID), «Readers» (ReaderID, ReaderName, Class) va «Loans» (LoanID, BookID, ReaderID, DateOut). Bir o‘quvchi ko‘p kitob olishi, bir kitobni turli vaqtda ko‘p o‘quvchi o‘qishi mumkin: bu «ko‘p-ko‘p» aloqasi, Access uni to‘g‘ridan-to‘g‘ri saqlamaydi. Shuning uchun «Loans» oraliq jadval bo‘ladi va u ikkita «bir-ko‘p» aloqasiga ajratadi: Books – Loans va Readers – Loans. Keyin har bir jadvalni Design View da tuzing, kalitlarni belgilang, Relationships oynasida to‘rtala jadvalni bog‘lang va 5–6 ta o‘ylab topilgan yozuv kiriting; haqiqiy shaxsiy ma’lumotlar kiritilmaydi.

AuthorIDBookIDReaderIDAuthors (AuthorID,AuthorName)Books (BookID, Title,AuthorID)Readers (ReaderID,ReaderName, Class)Loans (LoanID, BookID,ReaderID, DateOut)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bitta qo‘shiq bir nechta pleylistda bo‘lishi mumkin, har bir pleylistda esa ko‘p qo‘shiq bor. Bunday «ko‘pga ko‘p» bog‘lanishni bitta ro‘yxat ko‘rsata olmaydi, shuning uchun «qo‘shiq – pleylist» juftliklari yozilgan alohida ro‘yxat yuritiladi. Shu ro‘yxatdan istalgan pleylistdagi barcha qo‘shiqlarni topish oson.

Kim ishlatadi

Musiqa ilovalari va onlayn kurslar dasturchilari hamda kutubxonachilar ko‘pga ko‘p bog‘lanishlarni oraliq jadval bilan boshqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda 3 ta o‘ylab topilgan qo‘shiq va 3 ta pleylistni ikki ustunga yozing, ularni chiziqlar bilan bog‘lang va chiziqlarni «qo‘shiq – pleylist» jufti jadvaliga ko‘chiring.

Namunalar
Authors – Books: bir muallif ko‘p kitob yozadi (bir-ko‘p). Readers – Loans va Books – Loans ham bir-ko‘p. Jami uchta aloqa chiziladi.
Loans jadvalida o‘ylab topilgan yozuvlar: 1-o‘quvchi 3 marta, 2-o‘quvchi 4 marta, 3-o‘quvchi 2 marta kitob olgan. Loans da 3+4+2 = 9 ta yozuv bo‘ladi, chunki har bir olish alohida qator.
Sinfda faoliyat

«Kutubxonachi»: juftlik to‘rt jadvalli omborni qurib, «Loans» ga 6 ta yozuv kiritadi va so‘rov orqali qaysi o‘quvchi qaysi kitobni olganini ko‘rsatadi.

Mashq
1
Qaysi jadval «Books» va «Readers» ni bog‘laydi?
2
Loans da 2+5+1 marta olish yozilgan. Nechta yozuv?
3
Nima uchun «ko‘p-ko‘p» aloqasi oraliq jadvalsiz saqlanmaydi?
4
«Books» jadvalida AuthorID qaysi turdagi kalit?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIkki varaq orasiga pufladikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →