ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Excelda tenglamalarni yechish

Darslar 17 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
17

MS Excel yordamida ba’zi masalalarni yechish

Darslik: 39–41-betlar
MaqsadTenglama ildizini qiymatlar jadvali va ishora almashishi bilan, tenglamalar sistemasini grafiklar kesishishi bilan topadi; kvadrat tenglamani formulalar bilan yechadi va sanalar bilan hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
grafik usul · graphical method: the solution is read from where graphs meet or cross the x axisishora almashishi · sign change: f(a) and f(b) have opposite signs, so a root lies between a and bdiskriminant · discriminant D = b² – 4ac: its sign tells how many real roots a quadratic hasGoal Seek · Goal Seek: an Excel tool that changes one cell until a formula gets the target value
Tushuntirish

Excel tenglamalarni taqriban yechishga ham yordam beradi. f(x) = 0 tenglamasi uchun x qiymatlari jadvali va f(x) ning formulasi tuziladi: agar f(a) va f(b) ning ishoralari har xil bo‘lsa, [a; b] oralig‘ida ildiz bor. Keyin shu oraliqdagi qadam kichraytirilib, ildiz kerakli aniqlikkacha topiladi; xuddi shu ishni Data – What-If Analysis – Goal Seek ham bajaradi. Ikki tenglamali sistemani yechish uchun ikkala funksiyani y = … ko‘rinishiga keltirib, grafiklarini bitta diagrammada chiziladi: kesishish nuqtasi yechim bo‘ladi. Kvadrat tenglama ax² + bx + c = 0 ni formulalar bilan yechish mumkin: D = b² – 4ac ni hisoblab, D ≥ 0 bo‘lsa x = (–b ± √D)/(2a). Excelda sanalar tartib raqami sifatida saqlanadi, shuning uchun ikki sana ayirmasi oraliqdagi kunlar sonini beradi: =DATE(2026,4,1)-DATE(2026,3,1) = 31; bugungi sana TODAY() bilan olinadi.

ƒFormula
D = b² – 4ac; x = (–b ± √D) / (2a)
D ≥ 0 bo‘lsa ildizlar bor
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

«Men son o‘yladim» o‘yinida do‘stingiz faqat «kattaroq» yoki «kichikroq» deb javob beradi. Har gal oraliqning o‘rtasini aytsangiz, javobni tez topasiz, chunki oraliq har safar ikki marta qisqaradi. Jadvalda tenglama ildizini topish ham shunday ishlaydi: ishora o‘zgargan oraliq torayib boradi.

Kim ishlatadi

Muhandislar, iqtisodchilar va olimlar aniq formulasi yo‘q tenglamalarni jadval va grafik yordamida taxminan yechadi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz 1 dan 50 gacha son o‘ylasin, siz faqat «kattaroq/kichikroq» javobini olib topishga urinib ko‘ring va nechta urinish ketganini sanang; o‘rtadan boshlash eng yaxshisi.

Namunalar
xy0,511,52−22460y = x³ + x – 31,213
x³ + x – 3 = 0. f(1) = –1, f(2) = 7: ishora almashdi, ildiz (1; 2) da. Qadam 0,1 bilan f(1,2) = –0,072, f(1,3) = 0,497: ildiz (1,2; 1,3) da. Qadam 0,01 bilan f(1,21) = –0,0184, f(1,22) = 0,0358: ildiz ≈ 1,21 va 1,22 orasida, taxminan 1,213.
xy12345−1123450y = 5 – xy = x – 1(3; 2)
Sistema x + y = 5, x – y = 1. Birinchisi y = 5 – x, ikkinchisi y = x – 1. Ikki to‘g‘ri chiziq (3; 2) nuqtada kesishadi: 3 + 2 = 5 va 3 – 2 = 1. Kvadrat tenglama x² – 5x + 6 = 0: D = 25 – 24 = 1; x = (5 ± 1)/2, ya’ni 3 va 2.
Sinfda faoliyat

«Ildizni qamal qil»: juftliklar x³ + x – 3 = 0 ildizini avval qadam 1, so‘ng 0,1 va 0,01 bilan toraytiradi; qaysi juftlik ildizni 0,001 aniqlikda birinchi topsa, g‘olib.

Mashq
1
y = 2x + 1 va y = –x + 4 to‘g‘ri chiziqlari qaysi nuqtada kesishadi?
2
f(x) = x² – 2x – 3 uchun f(2) = –3 va f(4) = 5. Bundan nima kelib chiqadi?
3
x² – 5x + 6 = 0 uchun D nechaga teng?
4
Nima uchun SQRT ni D < 0 bo‘lganda qo‘llash xato beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBakteriya va Yer massasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →