☰ Mundarija · Informatika

Ombor loyihasi va MS Access elementlari

Darslar 22–23 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
22

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 47–48-betlar
MaqsadBerilgan sohaning ma’lumotlar ombori tuzilmasini loyihalaydi: jadvallarni, maydonlarni va maydon turlarini tanlaydi.
Yangi so‘zlar
jadval (entity) · table: one kind of object in the database, such as books or readersmaydon · field: a column of a table with one kind of datayozuv · record: a row of a table with the data of one objectbirlamchi kalit · primary key: a field whose value is different for every record
Tushuntirish

Ombor yaratishdan oldin qog‘ozda loyihalash kerak. Avval ombor nimalar haqida ma’lumot saqlashini aniqlang: har bir tur – alohida jadval. Keyin har bir jadval uchun maydonlarni va ularning turlarini yozing. Har bir jadvalda qiymatlari takrorlanmaydigan birlamchi kalit bo‘lishi kerak (odatda raqam, masalan BookID). Bir xil ma’lumotni takror yozmaslik uchun ma’lumotlar jadvallarga bo‘linadi va jadvallar kalit orqali bog‘lanadi: o‘quvchi ismi qarz berish jadvalida emas, faqat o‘quvchilar jadvalida turadi. Telefon raqami kabi hisoblanmaydigan «raqam»lar matn turida yoziladi, chunki ularda «+» va boshidagi nol muhim. Bu mashg‘ulotda loyiha dastavval daftarda, so‘ng Excel jadvalida tayyorlanadi; Access da yaratish keyingi darslarda.

Namunalar
Maktab kutubxonasi loyihasi: Books(BookID, Title, Author, Year), Readers(ReaderID, FullName, Class), Loans(LoanID, BookID, ReaderID, DateOut). Uch jadval; Loans dagi BookID va ReaderID boshqa jadvallarning kalitlariga ishora qiladi.
Maydonlar uchun ma’lumot turi: BookID – har yangi yozuvda o‘zi oshadigan raqam; Title – matn; Year – son; DateOut – sana; telefon – matn (u bilan hisob qilinmaydi, «+» bor). Excelda esa 6 ta o‘ylab topilgan kitob va 4 ta o‘quvchi kiritib, ma’lumotlar bir xil formatda ekanini tekshiring. Bu turlarning Access dagi nomlari keyingi darsda o‘rganiladi.
Sinfda faoliyat

«Ombor muhandislari»: guruhlar o‘z tanlagan mavzu (sport klubi, kasalxona, kinoteatr) uchun 3 ta jadval loyihalaydi va boshqa guruh unda takrorlanayotgan ma’lumotni topishga harakat qiladi.

Mashq
1
Telefon raqami maydonida qanday ma’lumot turi saqlanadi: son yoki matn? Nima uchun?
2
Kutubxona loyihasida Loans jadvalini Books bilan qaysi maydon bog‘laydi?
3
Kutubxona loyihasida nechta jadval bor?
4
Nima uchun o‘quvchi ismi Loans jadvalida emas, Readers jadvalida turadi?