ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Ma’lumot turini o‘zgartirish va nazorat

Darslar 49–50 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
49

Ma’lumot turini o‘zgartirish

Darslik: 106–110-betlar
MaqsadMa’lumot turlarini (Integer, Real, String) farqlaydi, StrToInt, IntToStr, StrToFloat va FloatToStr bilan turni o‘zgartiradi va protsedura ichida lokal o‘zgaruvchilar e’lon qiladi.
Yangi so‘zlar
StrToInt · StrToInt: converts a text string to an integerStrToFloat · StrToFloat: converts a text string to a real numberlokal o‘zgaruvchi · local variable: a variable declared in a procedure and usable only therevar · var: the section where variables and their types are declared
Tushuntirish

Edit dagi son aslida matn, shuning uchun uni hisoblashdan oldin songa aylantirish kerak: Delphi bir turdagi o‘zgaruvchiga boshqa turdagi ifodani to‘g‘ridan-to‘g‘ri berishga yo‘l qo‘ymaydi. Butun son uchun StrToInt (matndan songa) va IntToStr (sondan matnga), haqiqiy son uchun StrToFloat va FloatToStr ishlatiladi. Hisoblashda oraliq natijalar o‘zgaruvchilarda saqlanadi: ular protsedura sarlavhasi ostidagi var qismida e’lon qilinadi, masalan var r: Real; yoki var i, m, n, s: Integer; Bunday o‘zgaruvchi lokal bo‘lib, faqat shu protsedura ichida ishlaydi va protsedura tugagach yo‘qoladi. Edit ga son o‘rniga harf kiritilsa yoki haqiqiy sonda noto‘g‘ri ajratuvchi (nuqta o‘rniga vergul yoki aksincha) yozilsa, StrToInt va StrToFloat xato xabarini chiqaradi, shuning uchun foydalanuvchiga qanday yozish kerakligini Label da ayting. FloatToStr natijani kompyuter sozlamasidagi ajratuvchi bilan beradi.

FunksiyaVazifasi
StrToIntmatn → butun son
IntToStrbutun son → matn
StrToFloatmatn → haqiqiy son
FloatToStrhaqiqiy son → matn
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oddiy kalkulyator ilovasida o‘quvchi ikki katakka 12 va 3 yozdi, lekin dastur ularni matn sifatida olgani uchun «123» chiqdi. Matnni songa aylantirishdan keyin natija 15 bo‘ldi. Katakdagi yozuv doim matn bo‘ladi, hisoblash uchun uni songa o‘tkazish kerak.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, jadval bilan ishlovchilar va ma’lumotlar muhandislari ma’lumot turlarini to‘g‘ri tanlab, noto‘g‘ri natijaning oldini oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga raqamlardan tuzilgan, lekin hech qachon qo‘shilmaydigan uchta narsani (telefon raqami, uy raqami, sinf raqami) va qo‘shiladigan uchta narsani (masalan, o‘qilgan sahifalar) yozing, dastur qaysilarini matn deb olishi kerakligini ayting.

Namunalar
Pascal
1procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
2var a: Integer;
3begin
4  a := StrToInt(Edit1.Text);
5  Label1.Caption := 'Hajm: ' + IntToStr(a * a * a);
6  Label2.Caption := 'Sirt: ' + IntToStr(6 * a * a);
7end;
Kub: Edit1 – qirra uzunligi a. Kod yuqorida. a = 4 da Hajm: 64, Sirt: 96.
Pascal
1procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);
2var i, n, f: Integer;
3begin
4  n := StrToInt(Edit2.Text);
5  f := 1;
6  for i := 1 to n do
7    f := f * i;
8  Label3.Caption := 'Faktorial: ' + IntToStr(f);
9end;
Faktorial – kod yuqorida. n = 6 da 1·2·3·4·5·6 = 720; Faktorial: 720. Integer turi 2 147 483 647 gacha sonlarni saqlaydi, shuning uchun n 12 dan oshmasin (13! juda katta). Doira uchun r := StrToFloat(Edit1.Text); FloatToStr(Pi * r * r) – Pi tayyor doimiy.
Sinfda faoliyat

«Hisoblagich»: juftlik ikki Edit li ilova yaratadi; tugma yig‘indi, ayirma va ko‘paytmani uch Label da chiqaradi; noto‘g‘ri kiritishda ilova qanday xabar berishini sinaydi.

Mashq
1
Matnni butun songa aylantiradigan funksiya qaysi?
2
a = 5 bo‘lsa, 6 * a * a nechaga teng?
3
n = 5 da f := f * i (f boshida 1, i = 1..n) oxirida f nechaga teng?
4
Nima uchun lokal o‘zgaruvchidan boshqa protsedurada foydalanib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski radiodan bepul energiya?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →