ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 5-hafta

Ustozlar kuni: «bepul karta» xabari

🎯 Missiya: Maktab Ustozlar kuni bepul karta tarqatyaptimi, deb yozgan xabarga ishonish mumkinmi?

Dushanba

JasurSinf chatiga begona raqamdan xabar tushdi: «Ustozlar kuni sovg‘asi! Dastlabki 100 o‘quvchiga bepul karta. Havolani bosing, ID rasmini va SMS kodni hoziroq yuboring!» 📩
AnvarMatnni Excelga qo‘ydim. =LEN(A2) — belgilar soni, bo‘shliqlar ham sanaladi: o‘zbekcha asl matnda 120.
ZarinaMatnni birlashtirish uchun & belgisi: =A2&" — tekshirildi". Takrorlash uchun REPT: =REPT("!";3) beradi «!!!».
MalikaXabar kichik, lekin uch narsa ko‘zga tashlanadi: shoshiltiradi, kod so‘raydi, hujjat rasmini so‘raydi.
Bu hafta Ustozlar kuni (1-oktabr) — firibgarlar bayramni ishlatayotgan bo‘lishi mumkin. Da’vo: «maktab bepul karta tarqatyapti». Tekshiramiz.
Informatika

Qulf 1: Xabar matni jadvalda

Topshiriq: =LEN(A2) nimani hisoblaydi?

AnvarMatematikadan: dalilning shakli bor — shartlar (premissa) va xulosa. Xulosa to‘g‘ri bo‘lishi uchun S ⇒ R tavtologiya bo‘lishi kerak.
MalikaTo‘rt to‘g‘ri shakldan biri: ((p ⇒ q) ∧ ¬q) ⇒ ¬p. p: «maktab karta tarqatadi», q: «rahbar e’lon qiladi». Rahbar bunday xabarni olmagan: ¬q. Demak, ¬p.
Sinf rahbariMaktab xabarlari faqat mening orqamdan va rasmiy kanallardan keladi. Bunday xabar menda yo‘q.
ZarinaNuqta: «hamma ulashyapti, demak, rost» — bu to‘g‘ri shakl emas, .
JasurIkki to‘plamli masala: 36 o‘quvchidan 20 tasi xabarni chatda ko‘rgan, 12 tasi do‘stidan eshitgan, 7 tasi ikkalasini. Kamida bittasi: 20 + 12 − 7 = 25. Hech narsa eshitmagan: 36 − 25 = 11.
Matematika

Qulf 2: To‘g‘ri fikr yuritish

Topshiriq: ((p ⇒ q) ∧ ¬q) ⇒ ¬p da p: «maktab karta beradi», q: «rahbar e’lon qiladi». Xulosa?

🔑 Kalit: Agar maktab karta bersa, rahbar e’lon qilardi; rahbar e’lon qilmagan, demak, maktab karta bermayapti (to‘g‘ri fikr shakli).

Seshanba

AnvarXabar «ID rasmi» so‘rayapti. Davlat va huquq darsida fuqarolik — shaxs va davlat o‘rtasidagi barqaror huquqiy bog‘liqlik, deyiladi.
ZarinaFuqarolik asosan tug‘ilish orqali olinadi: fuqarolarning farzandi qayerda tug‘ilmasin, avtomatik fuqaro. Hujjat esa shu bog‘liqlikni tasdiqlaydi.
MalikaShaxsiy hujjatning rasmi — jiddiy ma’lumot. Hech bir haqiqiy xizmat uni begona havola orqali chatda so‘ramaydi.
JasurSMS kod esa faqat o‘zimizga mo‘ljallangan, uni hech kimga aytmaymiz — kattalarga ham, «xodim»ga ham.
Mana qoida: hujjat va kod so‘ragan xabar — shubhali. Agar kimdir buni yuborgan bo‘lsa, darhol kattalarga aytishi kerak.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 3: Hujjat va fuqarolik

Topshiriq: Fuqarolik asosan qanday olinadi?

🔑 Kalit: Shaxsiy hujjat rasmi va SMS kod — maxfiy ma’lumot: haqiqiy xizmat uni begona havola orqali so‘ramaydi.

AnvarOgohlantirish belgilari jadvalini tuzdim. B2: begona jo‘natuvchi, B3: shoshiltiradi, B4: kod so‘raydi — har biri TRUE yoki FALSE.
ZarinaMantiqiy funksiyalar: =IF(AND(B2;B3;B4);"XAVF";IF(OR(B2;B3;B4);"EHTIYOT";"OK")). AND — hammasi rost bo‘lsa; OR — kamida bittasi.
MalikaXabarimizda uchalasi TRUE: natija «XAVF». Faqat B4 TRUE, qolgani FALSE bo‘lsa, «EHTIYOT» chiqadi.
JasurBu faqat yordamchi: jadval hukm chiqarmaydi, shubhali belgilarni sanaydi. Hukmni dalillar bilan o‘zimiz chiqaramiz.
Har safar belgi qo‘shsak, formulani yangilaymiz: ichma-ich IF — qat’iy shartdan boshlanadi.
Informatika

Qulf 4: Xavf belgilari jadvali

Topshiriq: B2 = FALSE, B3 = FALSE, B4 = TRUE bo‘lsa, yuqoridagi formula nima beradi?

🔑 Kalit: Xabarda uchta xavf belgisi bor: begona jo‘natuvchi, shoshiltirish va kod so‘rash — jadval «XAVF» beradi.

ZarinaIngliz tili darsi: ish e’loni qisqa bo‘ladi: sarlavha, shartlar, talablar, aloqa ma’lumoti. Masalan: Waiter wanted. p/t, w/e. Must be 16+. Apply by e-mail.
AnvarQisqartmalar: approx. — taxminan, exp. — tajriba, p/t — part-time, f/t — full-time, w/e — weekend.
MalikaBizning xabarda na muddat, na shart, na aloqa ma’lumoti bor — faqat «bosing» va «yuboring». Haqiqiy e’londa bunday bo‘lmaydi.
JasurKelajak rejalari uchun to be going to: I am going to apply for a place at a medical college. She is going to study law.
Ustozlar kuni uchun savol: What do you want to be? Men javob beraman: I am going to be a teacher. Sinfdoshlar, siz-chi?
Ingliz tili

Qulf 5: Haqiqiy e’lon qanday bo‘ladi?

Topshiriq: Qaysi gap oldindan rejalashtirilgan ishni bildiradi?

🔑 Kalit: Haqiqiy e’londa sarlavha, shartlar, talablar va aloqa ma’lumoti bor; xabarimizda ularning hech biri yo‘q.

Chorshanba

AzizUstozimizga gul sovg‘a qilamiz! Gul «yer yeydi», shundaymi?
ZarinaBiologiya darsi: o‘simlik qiladi: 6CO₂ + 6H₂O + yorug‘lik energiyasi → C₆H₁₂O₆ + 6O₂. Glyukozani suv va karbonat angidriddan yasaydi; tuproq unga tayyor «ovqat» bermaydi, faqat suv va mineral tuzlar beradi.
AnvarModdalar almashinuvi ikki qismdan: plastik (yangi moddalar sintezi, energiya sarflanadi) va energetik (parchalanish, energiya ATFda to‘planadi).
MalikaAtmosferadagi kislorodning ko‘p qismi fotosintezdan. Xemosintezni 1887-yilda Vinogradskiy kashf etgan: bakteriyalar noorganik moddalarni oksidlab energiya oladi.
Gul esa haqiqiy sovg‘a: uni qo‘lda ushlash mumkin, unga na havola, na SMS kod kerak.
Biologiya

Qulf 6: Bayram o‘simligi

Topshiriq: Fotosintezda 1 molekula glyukoza hosil bo‘lganda nechta O₂ molekulasi ajraladi?

AnvarKimyo darsi: alkanlarni xalqaro nomenklatura bo‘yicha nomlash. Avval eng uzun zanjir, undan nomerlash — o‘rinbosarga yaqin uchdan.
ZarinaMasalan, CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃ — 2-metilbutan. Nom o‘rinbosarlar raqami bilan boshlanadi va asosiy zanjir nomi bilan tugaydi.
MalikaUglerod birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi, to‘rtlamchi bo‘ladi — qo‘shni uglerodlar soniga qarab. Izomerlar: pentan 3, geksan 5, geptan 9, dekan 75.
JasurNomning ma’nosi: hamma kimyogar bir xil tushunadi. Xuddi shuningdek rasmiy xabar bir kanaldan keladi, tasodifiy raqamdan emas.
Aniq nom ham, aniq manba ham chalkashlikdan saqlaydi.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 7: Nom — bu kod

Topshiriq: CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃ ning xalqaro nomi qaysi?

AzizUstozlar kuni sport musobaqasida to‘pni qanday burchak ostida otsam, eng uzoqqa boradi? Do‘stim «45° da» dedi.
AnvarBoshlang‘ich tezlikni ikkiga ajratamiz: v₀cosα gorizontal, v₀sinα vertikal. Uchish masofasi s = v₀²sin2α/g.
Zarinav₀ = 20 m/s, g = 10 m/s²: 45° da sin90° = 1, s = 400 : 10 = 40 m. 30° va 60° da sin60° ≈ 0,87, s ≈ 34,6 m.
MalikaHavo qarshiligisiz eng uzoq masofa 45° da. Haqiqiy sharoitda havo qarshiligi uni qisqartiradi, eng yaxshi burchak 30–40° ga yaqin bo‘ladi.
Demak, do‘stingiz taxminan to‘g‘ri: 45° — «ideal» javob, amalda biroz pastroq. Yon-tekshiruv: TO‘G‘RI, shart bilan.
Fizika

Qulf 8: Qiya otilgan to‘p

Topshiriq: v₀ = 20 m/s, α = 45°, g = 10 m/s². Havo qarshiligisiz uchish masofasi qancha?

Payshanba

Sinf rahbariUstozlar kuni muborak, 10-B! Ustozlar uchun tabrik tayyorladingizmi?
ZarinaHa! Rus tilida: «С Днём учителя!» Rus tili darsidan: so‘z yasalganda ildizdagi tovushlar almashadi: «рука — ручка» (к/ч), «сидеть — сижу» (д/ж), «искать — ищу» (ск/щ).
AnvarAdabiyot o‘qituvchisi aytgan edi: O‘rxun-Enasoy yodgorliklari XVIII asrdan o‘rganila boshlagan. Birinchi xabarni rus amaldori bergan, shved zobiti va olim ularni Yevropa olimlariga tanishtirgan.
MalikaKeyin ko‘p mamlakatlar olimlari o‘rgangan va o‘qishni tekshirgan. Mustaqil tekshiruvlar ko‘p bo‘lsa, ishonch ortadi.
Xuddi shunday: bir xabar emas, bir nechta mustaqil manba tasdiqlasa — ishonamiz. Bizning kartamizni esa hech kim tasdiqlamadi.
AdabiyotRus tili

Qulf 9: Ustozlar kuni: tabrik

Topshiriq: «Искать — ищу» da ildizdagi qaysi almashinuv bor?

JasurGeografiya: geografik qobiqning qonuniyatlari — yaxlitlik, moddalar aylanishi va ritmiklik. Biri o‘zgarsa, boshqalar ham o‘zgaradi.
ZarinaRitmiklik — hodisalarning ma’lum oraliqda takrorlanishi: sutkalik, yillik, va Quyosh faolligining taxminan 11 yillik sikli.
AnvarJahon tarixi: Fransiya 1936-yilda Xalq fronti hukumati ish haqini oshirib, 40 soatlik ish haftasi va pullik ta’tilni kiritdi. 1939-yil 3-sentabrda Germaniyaga urush e’lon qildi, 1940-yil iyunda mag‘lub bo‘ldi va Uchinchi respublika tugadi.
MalikaBu — ikki turdagi tekshiruv: tabiatdagi ritm (takrorlanadi) va tarixdagi sana (bir marta bo‘lgan). Biz ikkisini ham sana va raqam bilan tekshiramiz.
Xabarimiz esa «ritm» emas — «bir martalik tuzoq».
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi

Qulf 10: Ritm va islohotlar

Topshiriq: Fransiyada 1936-yilda Xalq fronti hukumati nimalarni joriy etdi?

Juma

AnvarO‘zbekiston tarixi: 1918-yil 30-aprelda Toshkentda Sovetlarning V o‘lka s’ezdi Turkiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi (RSFSR tarkibida) to‘g‘risidagi Nizomni qabul qilgan.
ZarinaDarslikda yana ocharchilik va «harbiy kommunizm»dan Yangi iqtisodiy siyosatga o‘tish haqida gap bor. Biz faqat sana va faktlarni olamiz.
MalikaDin tarixi darsida yahudiylik haqida: «an’anaga ko‘ra, Yaqin Sharqda miloddan avvalgi II ming yillikda shakllangan». Muqaddas matnlar — Tanax va Talmud.
JasurO‘rta Osiyoda yahudiy jamoalari Ipak yo‘li shaharlarida qadimdan yashagan; XIX asrda Buxoro amirligida «buxoro yahudiylari» nomi bilan mashhur, Samarqandda katta jamoa bo‘lgan.
E’tibor bering: darslik «an’anaga ko‘ra» va «ko‘pchilik tadqiqotchilar» deydi. Bunday so‘zlar manbani ko‘rsatadi, shuning uchun biz ham «kim aytyapti?» savolini beramiz.
O‘zbekiston tarixiDunyo dinlari tarixi

Qulf 11: «An’anaga ko‘ra…»

Topshiriq: 1918-yil 30-aprelda Toshkentda nima qabul qilingan?

AnvarKalitlarni yig‘amiz. 🔑1: rahbar bunday xabar olmagan; to‘g‘ri shakl bo‘yicha maktab karta bermayapti. 🔑2: ID rasmi va SMS kod — maxfiy ma’lumot. 🔑3: jadvalda uchta xavf belgisi — «XAVF». 🔑4: haqiqiy e’londa shartlar va aloqa ma’lumoti bo‘ladi, bunda yo‘q.
ZarinaEng og‘ir kalit — birinchisi: u «maktab karta tarqatyapti» da’vosini bevosita rad etadi. Ikkinchi va uchinchisi esa nega bu xavfli ekanini ko‘rsatadi.
MalikaHukm — NOTO‘G‘RI. Lekin biz jo‘natuvchini bilmaymiz: «firibgarlik» deb aytmaymiz, «shubhali xabar» deymiz.
JasurO‘quvchilarga: havolani bosmang, kod va hujjat yubormang, xabarni rahbarga ko‘rsating, kattalarga ayting. Agar kimdir bosib qo‘ygan bo‘lsa, ota-onasiga darhol aytsin.
Kelishdik: hukm NOTO‘G‘RI; hal qiluvchi kalitlar — 1 va 2.
Matematika

Qulf 12: Hukm: noto‘g‘ri

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

«Ustozlar kuni uchun bepul karta» xabari. Hukm: NOTO‘G‘RI

Da’vo: «maktab dastlabki 100 o‘quvchiga bepul karta tarqatyapti; havolani bosib, ID rasmi va SMS kodni yuboring». Hukm: NOTO‘G‘RI. Dalillar: 1) rahbar bunday xabar olmagan: «agar maktab bersa, rahbar e’lon qiladi» shakli bo‘yicha, maktab bermayapti; 2) ID rasmi va SMS kod maxfiy ma’lumot; 3) xabarda uchta xavf belgisi bor: begona jo‘natuvchi, shoshiltirish, kod so‘rash. O‘quvchilar nima qilishi mumkin: havolani bosmasin, kod va hujjat yubormasin, xabarni rahbarga va kattalarga ko‘rsatsin.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Agar maktab karta bersa, rahbar e’lon qilardi; rahbar e’lon qilmagan, demak, maktab karta bermayapti (to‘g‘ri fikr shakli).
  2. Shaxsiy hujjat rasmi va SMS kod — maxfiy ma’lumot: haqiqiy xizmat uni begona havola orqali so‘ramaydi.
  3. Xabarda uchta xavf belgisi bor: begona jo‘natuvchi, shoshiltirish va kod so‘rash — jadval «XAVF» beradi.
  4. Haqiqiy e’londa sarlavha, shartlar, talablar va aloqa ma’lumoti bor; xabarimizda ularning hech biri yo‘q.

Yulduzli savollar

  1. 36 o‘quvchidan 20 tasi A to‘plamda, 12 tasi B da, 7 tasi ikkalasida. Hech birida bo‘lmagan nechta?

  2. Fotosintez qaysi gazni ajratadi?

  3. O‘ylab ko‘r: agar xabar rahbarning rasmiy kanalidan kelgan bo‘lsa, birinchi kalit nima bo‘lardi?

Hikoyadagi darslar