☰ Mundarija · Texnologiya

Hunarmandchilik mahsulotlari va bozor

Darslar 1–2 · 2 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
2

Amaliy mashg‘ulot: belanchak yasash va texnologik xarita

Qo‘llanma: 11–12-betlar
MaqsadTexnologik xarita nima ekanini bilish va belanchak yasash ish ketma-ketligini xaritaga yozishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
belanchak · cradle-swing for a babytexnologik xarita · technological mapeskiz · sketchjilvirlash · sanding
Tushuntirish

Belanchak — kichik bolani yotqizib tebratadigan buyum. Uni yasash uchun avval yog‘ochning ko‘zi, yoriq va boshqa nuqsonlari bo‘lmasligi kerak, shuning uchun material ehtiyotkorlik bilan tanlanadi. Texnologik xarita — buyumni qaysi ketma-ketlikda, qaysi asbob, o‘lchov vositasi va jihozlar bilan yasashni ko‘rsatadigan jadval; unda har bir bosqichning eskizi ham beriladi. Belanchakning asosiy bo‘laklari silindr shaklida bo‘ladi va ularga tokarlik dastgohida shakl beriladi. Ish ketma-ketligi odatda shunday: material tanlash, chizma bo‘yicha o‘lcham olish va rejalash, randalab va arralab bichish, dastgohda yo‘nish, detallarni yig‘ish, jilvirlash va pardozlash (bo‘yash, laklash). Dastgohda ishlash faqat o‘qituvchi nazoratida, himoya ko‘zoynagi va fartuk bilan, sochni yig‘ib, yengni tugmalab (aylanayotgan dastgoh yonida qo‘lqop kiyilmaydi): ishlov berilayotgan detalni mahkam o‘rnatish, dastgoh yurib turganda unga qo‘l tekkizmaslik, kesuvchi asbobni ikkala qo‘l bilan ushlash va ishlab turgan dastgohni qarovsiz qoldirmaslik shart.

Namunalar
Xaritaning 1-qatori: «Material tanlash — ko‘zi va yoriqsiz taxta, o‘lchov: metr va qalam, jihoz: yo‘q». Shu tarzda har qatorda bosqich, asbob va jihoz yoziladi.
Oyoqlari uchun 4 ta bir xil yog‘och kerak, har biri 60 sm. Xaritada «4 dona, har biri 60 sm» deb yozilsa, ishchi arralashda adashmaydi; jami uzunlik 4 × 60 = 240 sm.
Sinfda faoliyat

Guruhlarda kichik buyum (masalan, kitob tokchasi) uchun to‘rt qatorli texnologik xarita jadvalini daftarda chizing: ish ketma-ketligi, asbob, jihoz. Hech qanday asbobni ishlatmang, faqat qog‘ozda rejalang.

Mashq
1
Texnologik xarita nimani ko‘rsatadi?
2
Belanchak uchun yog‘och tanlashda nimalarga e’tibor beriladi?
3
Qalinligi bir xil 6 ta ustuncha kerak, har biri 25 sm. Hammasi uchun necha santimetr yog‘och bichish kerak?
4
Nima uchun dastgoh yurib turganda detalni qo‘l bilan ushlab o‘lchash mumkin emas?