1-amaliy ish: uglerod (IV)-oksid hosil qilish va uning xossalari bilan tanishish
Amaliy ishda avval bo‘r yoki marmar bo‘laklariga suyultirilgan xlorid kislota ta’sir ettirib CO₂ olinadi: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂↑. Gaz o‘tkazgich nay orqali CO₂ ohakli suvga yuborilganda loyqalanish kuzatiladi (CaCO₃↓), davom ettirilsa suyuqlik tiniqlashadi, chunki eruvchan Ca(HCO₃)₂ hosil bo‘ladi. Gaz distillangan suvdan o‘tkazilganda hosil bo‘lgan kuchsiz H₂CO₃ ko‘k lakmusni qizartiradi; fenolftalein qo‘shilgan NaOH eritmasidan o‘tkazilsa, ishqor sarflanib pushti rang yo‘qoladi: CO₂ + 2NaOH → Na₂CO₃ + H₂O. Tuproq namunasiga kislota ta’sir ettirilsa, karbonatlar borligidan gaz pufakchalari chiqadi, tuproq filtratiga AgNO₃ qo‘shilsa, oq cho‘kma xlorid ionini ko‘rsatadi: Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓. Hamma ishni o‘qituvchi bilan, himoya ko‘zoynagi va xalatda bajaring; kislota va ishqor teriga tegsa, darhol ko‘p suv bilan yuving va o‘qituvchiga ayting.
Mexanik mototsiklni tinglaydi: «taqillayapti» bu kuzatuv, «podshipnik eskirgan» esa tushuntirish. Kimyo amaliyotida ham ko‘rganimiz va uning sababi alohida yoziladi, shunda boshqa odam xulosani tekshira oladi.
Laboratoriya xodimlari kuzatuv va xulosani alohida yozadi, shifokorlar belgilar va tashxisni ajratadi, muhandislar nosozlikni kuzatish orqali topadi.
Uyda biror narsa ishlamay qolsa, bir qatorga «nimani kuzatdim», ikkinchi qatorga «sababi nima deb o‘ylayman» deb yozing. Faqat yozing: narsani ochmang va tuzatmang.
Hisobot jadvali: ustunlar — «Tajriba», «Kuzatish», «Reaksiya tenglamasi», «Xulosa». Ish bajarilgach (o‘qituvchi nazoratida) jadvalni to‘ldiring; juftlik bilan almashib tekshiring. Uy sharoitida bu tajribalarni takrorlamang.