Xromning II, III, VI valentli birikmalari
Xromning oksidlanish darajasi ortishi bilan oksid xossalari asosliydan kislotaliga o‘tadi: CrO — asosli, Cr₂O₃ — amfoter (yashil kukun), CrO₃ — kislotali (to‘q qizil kristall). Cr(OH)₃ amfoter: CrCl₃ + 3NaOH → Cr(OH)₃↓ + 3NaCl; Cr(OH)₃ + 3HCl → CrCl₃ + 3H₂O; Cr(OH)₃ + 3NaOH → Na₃[Cr(OH)₆]. CrO₃ ishqor bilan xromat beradi: CrO₃ + 2NaOH → Na₂CrO₄ + H₂O; xromatlar sariq, dixromatlar (masalan K₂Cr₂O₇) to‘q sariq rangda. Cr²⁺ birikmalari qaytaruvchi, Cr⁶⁺ birikmalari kuchli oksidlovchi: kislotali muhitda dixromat Cr³⁺ ga qaytariladi, masalan 6FeSO₄ + K₂Cr₂O₇ + 7H₂SO₄ → 3Fe₂(SO₄)₃ + Cr₂(SO₄)₃ + K₂SO₄ + 7H₂O (Fe²⁺ → Fe³⁺ elektron beradi, Cr⁶⁺ → Cr³⁺ elektron oladi). Ba²⁺ ioni xromat bilan sariq cho‘kma beradi: Ba²⁺ + CrO₄²⁻ → BaCrO₄↓. Cr³⁺ ning achchiqtoshlari teri oshlashda ishlatiladi. Xrom(VI) birikmalari zaharli va teriga ta’sir qiladi, shuning uchun ular bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi.
| Oks. darajasi | Oksid | Xarakter |
|---|---|---|
| +2 | CrO | asosli |
| +3 | Cr₂O₃ | amfoter (yashil) |
| +6 | CrO₃ | kislotali (to‘q qizil) |
Zumrad to‘q yashil rangini kristall ichidagi oz miqdordagi xrom(III) ionlaridan oladi. Bu ionlar yorug‘likning bir qismini yutib, yashil nurni o‘tkazadi. Xrom oksidi yashil shisha idishlarga ham rang beradi.
Gemmologlar toshlarni rangiga va tarkibiga qarab tanib oladi, shisha ustalari rangli shisha uchun oksidlarni tanlaydi, bo‘yoq kimyogarlari pigment tayyorlaydi.
Yashil shisha idish yoki boshqa shaffof yashil buyumni yorug‘lik tomonga tutib, rangi qanday ko‘rinishini kuzating. Quyoshga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang.
O‘qituvchi ko‘rsatadigan tajriba: CrCl₃ eritmasiga NaOH tomchilab qo‘shiladi, kulrang-yashil Cr(OH)₃ cho‘kmasi va uning mo‘l ishqorda erishi kuzatiladi. Siz daftarda «Cr(OH)₃ ning kislotali va asosli xossalari» uchun tenglamalarni yozing. Dixromat bilan tajribalar o‘qituvchi tomonidan, mo‘rili shkafda va qo‘lqopda o‘tkaziladi.