ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Suv qattiqligi. 2-amaliy ish

Darslar 25–26 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 9-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
26

2-amaliy ish: «Ishqoriy metallar» va «Kalsiy» mavzulari bo‘yicha tajribaviy masalalar

Darslik: 193–194-betlar
MaqsadIshqoriy metallar va kalsiy mavzulari bo‘yicha tajribaviy masalalarni (moddalarni aniqlash, o‘zgarishlar zanjiri) o‘qituvchi nazoratida yechish; reja tuzish va tenglamalar yozish.
Yangi so‘zlar
reaktiv · reagentsifat reaksiyasi · qualitative reactionaniqlash rejasi · identification planhisobot · report
Tushuntirish

2-amaliy ishda har bir masala uchun avval reja tuzasiz: qaysi reaktiv qaysi ionni aniqlaydi va nima kuzatiladi. Masalan, to‘rtta raqamlangan probirkada NaCl, Na₂SO₄, Na₂CO₃, NaOH eritmalari bor: fenolftalein NaOH va Na₂CO₃ ni pushti-qizilga bo‘yaydi, bu ikkitasiga kislota qo‘shilsa gaz chiqishi Na₂CO₃ ni ko‘rsatadi (CO₃²⁻ + 2H⁺ → H₂O + CO₂↑); qolgan ikkitasida BaCl₂ Na₂SO₄ da oq BaSO₄ beradi (Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓), AgNO₃ esa NaCl da oq AgCl beradi. KOH va Ca(OH)₂ eritmalarini CO₂ yoki Na₂CO₃ bilan ajratamiz: Ca(OH)₂ da loyqa (CaCO₃↓), KOH da yo‘q. Zanjir Ca(OH)₂ → CaCO₃ → Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃ → CaCl₂ uchun: Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃↓ + H₂O; CaCO₃ + CO₂ + H₂O → Ca(HCO₃)₂; Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃↓ + CO₂ + H₂O (qizdirilganda); CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂↑. Har bir tenglamani molekulyar, to‘liq va qisqa ionli ko‘rinishda yozing. Barcha tajribalar o‘qituvchi bilan, himoya ko‘zoynagi va qo‘lqopda, kam miqdordagi reaktivlar bilan bajariladi; ishqor yoki kislota tegib ketsa, darhol ko‘p suv bilan yuvib, o‘qituvchiga ayting. Bariy tuzlari zaharli, ularni og‘izga olmang.

!Xavfsizlik
Hamma tajribalar o‘qituvchi bilan, ko‘zoynak va qo‘lqopda, oz miqdordagi reagentlar bilan; kislota yoki ishqor tegsa, ko‘p suv bilan yuving. Bariy tuzlari zaharli — og‘izga yaqinlashtirmang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Telefon zaryadlanmasa, ehtiyotkor odam bitta narsani tekshirib ko‘radi: avval kabelni, so‘ng zaryadlagichni, keyin telefonning o‘zini. Bir vaqtda hammasini almashtirsa, muammo nimada ekanini bilolmaydi. Kimyoviy sinovlarda ham shu mantiq ishlaydi.

Kim ishlatadi

Tahlil laboratoriyalari xodimlari moddani aniqlashda sinovlarni ketma-ket o‘tkazadi, shifokorlar kasallik sababini bosqichma-bosqich topadi, texnik xodimlar nosozlikni bittadan tekshirib topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ishlamay qolgan chiroq yoki o‘yinchoq uchun (yoki shunday narsani tasavvur qilib) uch qadamli tekshiruv rejasini qog‘ozda yozing (batareya, kontakt, lampochka). Faqat yozing; elektr tarmog‘iga ulangan narsalarga tegmang.

Namunalar
QadamReagentKuzatish
1suvCaCO₃ erimaydi
2Na₂CO₃CaCl₂: oq CaCO₃ cho‘kmasi
3BaCl₂K₂SO₄: oq BaSO₄ cho‘kmasi
Reja: KCl, K₂SO₄, CaCO₃, CaCl₂ qattiq tuzlari. 1) Suvga solamiz: CaCO₃ erimaydi. 2) Qolganlarning eritmalariga Na₂CO₃: CaCl₂ da oq cho‘kma CaCO₃. 3) KCl va K₂SO₄: BaCl₂ K₂SO₄ da oq BaSO₄ beradi.
CaCl2 + Na2CO3→CaCO3↓ + 2NaCl
CaCl₂ + Na₂CO₃ → CaCO₃↓ + 2NaCl. To‘liq ionli: Ca²⁺ + 2Cl⁻ + 2Na⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃↓ + 2Na⁺ + 2Cl⁻. Qisqa ionli: Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃↓.
Sinfda faoliyat

Hisobot: har bir masala uchun jadval tuzing: «Masala», «Reja», «Kuzatish», «Tenglama (molekulyar / to‘liq ionli / qisqa ionli)», «Xulosa». Rejani avval daftarda yozing, o‘qituvchi tasdiqlagandan keyingina tajriba qilinadi. Uyda reaktivlar bilan ishlash taqiqlanadi.

Mashq
1
Na₂CO₃ va NaOH eritmalarini qanday ajratasiz?
2
KOH va Ca(OH)₂ eritmalarini ajratish uchun qanday reaktiv ishlatiladi va nima kuzatiladi?
3
Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃ qadamini qanday amalga oshirasiz? Tenglamasini yozing.
4
Nima uchun reja tuzmasdan reaktivlarni aralashtirish xavfli va noto‘g‘ri?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →