Kremniyning xossalari. Muhim birikmalari
Kristall kremniy kulrang, metall yaltiroq, suyuqlanish harorati 1420 °C bo‘lgan qattiq modda. Qizdirilganda u kislorod, galogenlar va uglerod bilan birikadi: Si + O₂ → SiO₂, Si + 2Cl₂ → SiCl₄, Si + C → SiC (karborund); metallar bilan silitsidlar beradi: Si + 2Mg → Mg₂Si, kislota ta’sirida esa silan hosil bo‘ladi: Mg₂Si + 4HCl → 2MgCl₂ + SiH₄↑ (u havoda o‘z-o‘zidan alangalanadi). Kislotalar bilan reaksiyaga kirishmaydi, lekin ishqor eritmasida eriydi: Si + 2NaOH + H₂O → Na₂SiO₃ + 2H₂↑. SiO₂ — atom kristall panjarali, qattiq, qiyin suyuqlanadigan, suvda erimaydigan kislotali oksid; CO₂ esa molekulyar panjarali, shuning uchun u gaz, SiO₂ esa qattiq. U ishqor yoki oksidlar bilan suyuqlantirilganda silikat beradi: SiO₂ + 2NaOH → Na₂SiO₃ + H₂O, SiO₂ + CaO → CaSiO₃, va faqat ftorid kislota bilan reaksiyaga kirishadi: SiO₂ + 4HF → SiF₄↑ + 2H₂O. H₂SiO₃ — suvda erimaydigan juda kuchsiz kislota, karbonat kislotadan ham kuchsiz: Na₂SiO₃ + CO₂ + H₂O → Na₂CO₃ + H₂SiO₃↓; qizdirilganda H₂SiO₃ → SiO₂ + H₂O. Faqat Na₂SiO₃ va K₂SiO₃ eriydi, ularning eritmasi suyuq shisha deyiladi.
Savol-javob nazorati: kartochkalarning bir tomonida modda (Si, SiO₂, H₂SiO₃, Na₂SiO₃), ikkinchi tomonida uning ikki xossasi va bitta reaksiya tenglamasi yoziladi. Juftlikda bir-biringizdan so‘rang. Ftorid kislota va silan faqat nazariy mavzu; maktabda ular bilan ishlanmaydi.