ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Afrika mamlakatlari

Darslar 33–34 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
34

Tropik va Janubiy Afrika mamlakatlari

Darslik: 120–123-betlar
MaqsadTropik va Janubiy Afrikaning bo‘lib olinishini, ingliz–bur urushini va mahalliy xalqlar qarshiligini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Berlin konferensiyasi · Berlin Conference (1884–1885): meeting of powers that set rules for claiming African landburlar · Boers: South African settlers of Dutch descentJanubiy Afrika Ittifoqi · Union of South Africa (1910): British dominion made of four coloniesKongo · Congo: basin in central Africa, ruled by Belgian king Leopold II as a private possession from 1885
Tushuntirish

XIX asrning oxirgi choragida Yevropa davlatlari Afrikani tez bo‘lib oldilar. 1884–1885-yillardagi Berlin konferensiyasi Afrika qirg‘oqlarida va ichki hududlarda yer da’vo qilish qoidalarini belgiladi; bunda afrikaliklarning o‘zi qatnashmadi. Fransiya G‘arbiy Afrikaning katta qismini egalladi; sudanlik lashkarboshi Samori Ture uni 1898-yilgacha to‘xtatib turdi, keyin asirga olinib Gabonga surgun qilindi (1900-yilda vafot etgan). Kongo havzasi 1885-yilda Belgiya qiroli Leopold II ning shaxsiy mulki bo‘ldi, 1908-yilda esa Belgiya mustamlakasiga aylandi. Janubda 1870–1880-yillarda olmos va oltin topilishi yevropaliklarni jalb qildi; Sesil Rods kompaniyalari konlarni egalladi. 1879-yilda Ketchvayo boshchiligidagi zulular Isandlvanada ingliz qismini mag‘lub etdi, ammo yil oxirida Britaniya Zululendni bo‘ysundirdi. Burlar (Transvaal va Oranj respublikalari) bilan 1899–1902-yillarda ingliz–bur urushi bo‘ldi; tinchlik shartnomasi bilan ular Britaniya hukmronligiga o‘tdi, 1910-yilda esa Kap, Natal, Transvaal va Oranj Janubiy Afrika Ittifoqiga birlashtirildi. Efiopiya mustaqilligini saqlab qoldi: 1896-yil 1-martda imperator Menelik II qo‘shini Adua jangida italiyaliklarni yengdi. Janubi-g‘arbiy Afrikada Germaniya bosib olgan yerlarda 1904-yilda gerero, keyin nama qabilalari qo‘zg‘olon ko‘tardi; qo‘zg‘olonlar shafqatsizlarcha bostirilib, bu xalqlarning katta qismi halok bo‘ldi (bugungi tarixchilar buni genotsid deb baholaydi).

1879Izandlvana1884Berlin konferensiyasi 1884–18851896Adua1898Samori asir olindi1904Gerero qo‘zg‘oloni1910Janubiy Afrika Ittifoqi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kichik sinf jamoasi maktab viktorinasiga yaxshi tayyorlandi: birga mashq qildi va qoidalarni puxta o‘rgandi. Kattaroq sinf oldida ham o‘z o‘rnini yo‘qotmadi.

Kim ishlatadi

Murabbiylar va o‘qituvchilar kichik jamoalarni kuchliroq raqibga tayyorlaydi, rejalashtiruvchilar qiyin ishlarga oldindan tayyorlanadi, tarixchilar ba’zi mamlakatlar mustaqilligini qanday saqlab qolganini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror narsaga tayyorlangan paytingizni eslang va sizga yordam bergan ikki ishni yozing.

Namunalar
KeypNatalTransvaalOrangeJanubiy AfrikaIttifoqi, 1910
1910-yilgi Janubiy Afrika Ittifoqi tarkibi: Kap + Natal + Transvaal + Oranj = 4 ta sobiq mustamlaka/respublika.
Efiopiya nega mustaqil qoldi? Menelik II zamonaviy qurol sotib olib, mamlakatni birlashtirdi va 1896-yilda Aduada italiyaliklarni yengdi.
Sinfda faoliyat

Afrika xaritasida 1914-yilgacha mustaqil qolgan ikki davlatni (Efiopiya, Liberiya) toping va qolgan hududlarni qaysi davlatlar egallaganini jadvalga yozing.

Mashq
1
Berlin konferensiyasi qachon bo‘lgan?
2
Ingliz–bur urushi qachon bo‘lgan va qanday yakunlangan?
3
Adua jangi (1896) nima uchun muhim?
4
Nima uchun mustamlakachilar Janubiy Afrikaga qiziqdilar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →