XX asr boshlarida Xitoyning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy ahvoli
Sun Yat Sen (1866–1925) Gonkongda tibbiyot ta’limini olgan, Xitoyda respublika qurishga intilgan siyosatchi edi. U 1905-yilda «Xitoy uyushmalari ittifoqi» (Tunminxuy) ni tuzdi; dasturida Sin monarxiyasini ag‘darish, respublika tuzish va yerdan foydalanishda adolat bor edi. 1911-yilda chet el qarzi evaziga temiryo‘llarni nazorat qilish rejasi norozilik uyg‘otdi va oktabrda Uxanda askarlar qo‘zg‘oloni boshlandi; qisqa muddatda ko‘p viloyatlar Sin hukumatidan ajraldi (Sinxay inqilobi). 1912-yil 1-yanvarda Nankinda Xitoy Respublikasi e’lon qilinib, Sun Yat Sen muvaqqat prezident bo‘ldi. Pekindagi hukumat boshlig‘i general Yuan Shikay buyuk davlatlar va armiyaga tayanardi; 1912-yil 12-fevralda oxirgi Sin imperatori taxtdan voz kechdi (sulola 1644-yildan hukmronlik qilgan), keyin Sun Yat Sen prezidentlikni Yuan Shikayga topshirdi. Yuan Shikay demokratik erkinliklarni cheklay boshladi; 1912-yilda tuzilgan Gomindan partiyasiga Sun Yat Sen rahbarlik qildi, 1913-yilda janubdagi «ikkinchi inqilob» bostirildi, 1914-yilgi konstitutsiya prezidentga cheklanmagan hokimiyat berdi.
«Rahnamo portreti»: Sun Yat Senning hayoti va g‘oyalari haqida 5 qatorli qisqa tavsif tayyorlang.