ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Xitoy: yarimmustamlakadan respublikagacha

Darslar 27–28 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
28

XX asr boshlarida Xitoyning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy ahvoli

Darslik: 97–100-betlar
MaqsadSun Yat Sen faoliyati, Sinxay inqilobi (1911) va Yuan Shikay diktaturasini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Sinxay inqilobi · Xinhai Revolution of 1911–1912 that ended Qing ruleTunminxuy (Ittifoq) · Tongmenghui: the United League founded by Sun Yat-sen in 1905Gomindan · Kuomintang: the Nationalist Party (founded 1912)muvaqqat prezident · provisional president
Tushuntirish

Sun Yat Sen (1866–1925) Gonkongda tibbiyot ta’limini olgan, Xitoyda respublika qurishga intilgan siyosatchi edi. U 1905-yilda «Xitoy uyushmalari ittifoqi» (Tunminxuy) ni tuzdi; dasturida Sin monarxiyasini ag‘darish, respublika tuzish va yerdan foydalanishda adolat bor edi. 1911-yilda chet el qarzi evaziga temiryo‘llarni nazorat qilish rejasi norozilik uyg‘otdi va oktabrda Uxanda askarlar qo‘zg‘oloni boshlandi; qisqa muddatda ko‘p viloyatlar Sin hukumatidan ajraldi (Sinxay inqilobi). 1912-yil 1-yanvarda Nankinda Xitoy Respublikasi e’lon qilinib, Sun Yat Sen muvaqqat prezident bo‘ldi. Pekindagi hukumat boshlig‘i general Yuan Shikay buyuk davlatlar va armiyaga tayanardi; 1912-yil 12-fevralda oxirgi Sin imperatori taxtdan voz kechdi (sulola 1644-yildan hukmronlik qilgan), keyin Sun Yat Sen prezidentlikni Yuan Shikayga topshirdi. Yuan Shikay demokratik erkinliklarni cheklay boshladi; 1912-yilda tuzilgan Gomindan partiyasiga Sun Yat Sen rahbarlik qildi, 1913-yilda janubdagi «ikkinchi inqilob» bostirildi, 1914-yilgi konstitutsiya prezidentga cheklanmagan hokimiyat berdi.

1905Tunmenxuey1911Uchan qo‘zg‘oloni1912Respublika; imperator taxtdan voz kechdi1913«Ikkinchi inqilob» bostirildi1914Konstitutsiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf navbatchilik jadvalini o‘zgartirdi: endi har bir o‘quvchi navbat oladigan bo‘ldi. Lekin yangi jadvalni hech kim tekshirmadi va ikki haftadan keyin ishning ko‘pini yana bir necha kishi qildi. Sinf tekshiruvchi tayinladi va navbat adolatli bo‘ldi.

Kim ishlatadi

To‘garak va sinf rahbarlari yangi qoida ishlayotganini kuzatib boradi, boshliqlar o‘zgarish saqlanib qolishini tekshiradi, tarixchilar ba’zi islohotlar nega faqat qisman muvaffaqiyatli bo‘lganini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaqinda o‘zgartirgan odatingizni (masalan, kun tartibi) o‘ylang va uning saqlanib qolishiga yordam beradigan bitta narsani yozing.

Namunalar
Sinxay inqilobi tartibi: 1911-yil oktabr — Uxan qo‘zg‘oloni → 1.01.1912 — Nankinda respublika → 12.02.1912 — imperator taxtdan voz kechadi → Yuan Shikay prezident.
Inqilob nega to‘liq muvaffaqiyatga erishmadi? Dehqonlarning yer talabi hal qilinmadi, hokimiyat Yuan Shikay qo‘lida to‘plandi, buyuk davlatlar uni qo‘llab-quvvatladi.
Sinfda faoliyat

«Rahnamo portreti»: Sun Yat Senning hayoti va g‘oyalari haqida 5 qatorli qisqa tavsif tayyorlang.

Mashq
1
Sun Yat Sen qachon va qanday tashkilot tuzdi?
2
Xitoy Respublikasi qachon va qayerda e’lon qilindi?
3
Sin sulolasi qaysi yilda taxtdan tushdi?
4
Nega Sun Yat Sen prezidentlikni Yuan Shikayga topshirdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →