XX asr boshlarida Xitoyning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy ahvoli
Sun Yat Sen (1866–1925) Gonkongda tibbiyot ta’limini olgan, Xitoyda respublika qurishga intilgan siyosatchi edi. U 1905-yilda «Xitoy uyushmalari ittifoqi» (Tunminxuy) ni tuzdi; dasturida Sin monarxiyasini ag‘darish, respublika tuzish va yerdan foydalanishda adolat bor edi. 1911-yilda chet el qarzi evaziga temiryo‘llarni nazorat qilish rejasi norozilik uyg‘otdi va oktabrda Uxanda askarlar qo‘zg‘oloni boshlandi; qisqa muddatda ko‘p viloyatlar Sin hukumatidan ajraldi (Sinxay inqilobi). 1912-yil 1-yanvarda Nankinda Xitoy Respublikasi e’lon qilinib, Sun Yat Sen muvaqqat prezident bo‘ldi. Pekindagi hukumat boshlig‘i general Yuan Shikay buyuk davlatlar va armiyaga tayanardi; 1912-yil 12-fevralda oxirgi Sin imperatori taxtdan voz kechdi (sulola 1644-yildan hukmronlik qilgan), keyin Sun Yat Sen prezidentlikni Yuan Shikayga topshirdi. Yuan Shikay demokratik erkinliklarni cheklay boshladi; 1912-yilda tuzilgan Gomindan partiyasiga Sun Yat Sen rahbarlik qildi, 1913-yilda janubdagi «ikkinchi inqilob» bostirildi, 1914-yilgi konstitutsiya prezidentga cheklanmagan hokimiyat berdi.
Sinf navbatchilik jadvalini o‘zgartirdi: endi har bir o‘quvchi navbat oladigan bo‘ldi. Lekin yangi jadvalni hech kim tekshirmadi va ikki haftadan keyin ishning ko‘pini yana bir necha kishi qildi. Sinf tekshiruvchi tayinladi va navbat adolatli bo‘ldi.
To‘garak va sinf rahbarlari yangi qoida ishlayotganini kuzatib boradi, boshliqlar o‘zgarish saqlanib qolishini tekshiradi, tarixchilar ba’zi islohotlar nega faqat qisman muvaffaqiyatli bo‘lganini tushuntiradi.
Yaqinda o‘zgartirgan odatingizni (masalan, kun tartibi) o‘ylang va uning saqlanib qolishiga yordam beradigan bitta narsani yozing.
«Rahnamo portreti»: Sun Yat Senning hayoti va g‘oyalari haqida 5 qatorli qisqa tavsif tayyorlang.