ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Rossiyaning tashqi siyosati va 1905-yilgi inqilob

Darslar 20–21 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
21

Rossiyada Davlat dumasining tashkil etilishi

Darslik: 73–75-betlar
Maqsad1905–1907-yillardagi inqilob, Oktabr manifesti va Davlat dumasining tashkil etilishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
manifest · manifesto: an official written address of the government to the peopleDavlat dumasi · State Duma: the elected lower chamber of the Russian parliamentfraksiya · faction: group of deputies from one party«Qonli yakshanba» · “Bloody Sunday”, 9 January 1905
Tushuntirish

Rossiyada turmush darajasi past, ish kuni 12–14 soatgacha edi; turli guruhlar o‘zgarishlar uchun kurashdi: G. Plexanovning «Mehnatni ozod qilish» guruhi (1883), 1898-yilda tuzilgan Rossiya sotsial-demokratik ishchi partiyasi (RSDRP), uning 1903-yildan bolsheviklar va mensheviklarga bo‘linishi. 1905-yil 9-yanvarda (eski uslub; yangi uslub bilan 22-yanvar) Peterburgda ishchilar podshoga iltimosnoma topshirish uchun tinch yurish uyushtirdi; qo‘shin o‘q uzdi — bu «Qonli yakshanba» deb ataladi va butun mamlakatda ish tashlashlar, dehqonlar harakati hamda yozda «Potyomkin» kemasida qo‘zg‘olon bo‘lishiga olib keldi. 17-oktabrdagi (yangi uslub bilan 30-oktabr) Manifestda podsho Nikolay II fuqarolik erkinliklari va Davlat dumasi tuzishni va’da qildi. 1-Davlat dumasi 1906-yil 27-aprelda (yangi uslub bilan 10-may) ish boshladi (448 deputat), asosiy masala agrar masala edi; podsho uni tarqatib yubordi. 2-Duma 1907-yilda saylandi va 3-iyunda tarqatildi, o‘sha kuni saylov qonuni o‘zgartirilib, pomeshiklar ovozi og‘irroq bo‘ldi. Parlament 1906-yildan ikki palatali edi: yuqori palata — Davlat Kengashi a’zolarining yarmini podsho tayinlardi. Bu yerda sanalar Rossiyada o‘sha paytda qo‘llangan eski (Yulian) uslubda, qavs ichida yangi uslubda berilgan; XX asrda ular orasidagi farq 13 kun. Inqilob izsiz ketmadi: kasaba uyushmalari tuzishga ruxsat berildi, yer uchun to‘lovlar bekor qilindi.

9.01.1905«Qonli yakshanba»17.10.190517 oktabr manifesti27.04.1906I Duma ochildi3.06.1907II Duma tarqatildi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda bir qoida bo‘yicha norozilik bildirishdan oldin o‘quvchilar kim nimani istayotganini va qaysi yo‘l bilan aytish mumkinligini yozib chiqdi. Yo‘l tinch va aniq talab bilan o‘tdi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar va tarixchilar o‘zgarishlar sabablarini ajratadi, huquqshunoslar fuqarolarning murojaat huquqlarini tushuntiradi, tahlilchilar bir hodisaning oqibatlarini solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror voqeadan keyin nima o‘zgargani haqida to‘rtta bosqichli zanjir yozing: sabab, voqea, natija, uzoq oqibat.

Namunalar
Inqilob zanjiri: Rossiya–Yaponiya urushidagi mag‘lubiyat + og‘ir turmush → 9.01.1905 «Qonli yakshanba» → ish tashlashlar → Oktabr manifesti → Davlat dumasi.
1907-yilgi saylov qonuni teng emas edi: bir pomeshikning ovozi 4 yirik burjuaziya, 260 dehqon va 543 ishchi ovoziga teng sanalgan (darslik ma’lumoti) — bu zamonaviy demokratik tamoyilga zid.
Sinfda faoliyat

«Iltimosnoma»: sinf 1905-yil ishchilari nomidan 3 ta talabni yozadi; so‘ng bu talablar bugungi kunda qanday amalga oshirilganini muhokama qiladi.

Mashq
1
«Qonli yakshanba» qachon yuz berdi va nima bo‘lgan edi?
2
17-oktabr manifestida podsho nimalarni va’da qildi?
3
1-Davlat dumasida asosiy muhokama qilingan masala nima edi?
4
Nima uchun 1907-yil 3-iyundagi saylov qonuni adolatsiz deb baholanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi hisob: daromad, xarajat, foydaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →