☰ Mundarija · Jahon tarixi

Lotin Amerikasi davlatlari

Darslar 17–18 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
18

Lotin Amerikasining boshqa davlatlari

Darslik: 63–65-betlar
MaqsadBraziliyada qullikning bekor qilinishi va respublika e’lon qilinishini, Argentina va Markaziy Amerikadagi ahvolni izohlash.
Yangi so‘zlar
abolitsionizm · abolitionism: the movement to end slavery«Oltin qonun» · the “Golden Law” (1888) that ended slavery in Brazilmuhojirlik · immigration: arrival of settlers from other countriesMarkaziy Amerika · Central America
Tushuntirish

Braziliya XIX asr oxirida mintaqadagi eng yirik davlatlardan biri bo‘lib, iqtisodiyoti plantatsiyalarda qul mehnatiga tayanardi. Qullikka qarshi abolitsionistik harakat kuchaydi; 1888-yil 13-mayda malika Izabel «Oltin qonun»ga imzo chekib, qullikni bekor qildi (shu paytda taxminan 750 ming qul bor edi). Shundan keyin respublika tarafdorlari kuchaydi: 1889-yil 15-noyabrda harbiylar respublikani e’lon qildilar, imperator Pedru II mamlakatni tark etdi, 1891-yilgi konstitutsiya mamlakatni Braziliya Qo‘shma Shtatlari deb atadi. Argentinada hukumat milliy bank ochdi, Yevropadan muhojirlarni jalb qildi, 1876-yilda immigratsiya va kolonizatsiya qonunini qabul qildi; hindularning yerlari esa tortib olindi. Chet el, birinchi navbatda Britaniya kapitali kirib keldi, ishchilar 8 soatlik ish kuni uchun kurasha boshladi. Markaziy Amerikada AQSH ta’siri kuchaydi: Gonduras, Salvador va Nikaragua 1895–1896-yillarda Buyuk Markaziy Amerika Respublikasiga birlashdi, ammo bu ittifoq uzoq yashamadi. 1914-yilda Panama kanali ochildi.

Namunalar
Braziliya sanalari: 1888 — qullik bekor qilindi; 1889 — respublika e’lon qilindi; 1891 — konstitutsiya. Qullik tugagach, monarxiya ham 1 yildan so‘ng barham topdi.
Argentinada immigratsiya: Yevropadan kelganlarga yer berildi; qisqa vaqtda yuz minglab kishi ko‘chib keldi. Bu iqtisod va shaharlarning o‘sishiga yordam berdi.
Sinfda faoliyat

«Qullikdan ozodlikka»: Braziliya va AQSH misolida qullik bekor qilingan yillarni solishtiring va farqini ayting.

Mashq
1
Braziliyada qullik qaysi yilda va qaysi qonun bilan bekor qilindi?
2
Braziliyada respublika qachon e’lon qilindi?
3
Argentinaga Yevropadan muhojirlarni jalb qilish uchun nima qilindi?
4
Nima uchun Braziliyada respublika tarafdorlari qullik bekor qilingach kuchaydi, deb o‘ylaysiz?