IV bobni takrorlash
IV bob mamlakat iqtisodiyotini o‘lchash va baholash haqida. Asosiy formulalar: YaMM = YaIM + E − I; SIM = YaIM − A; SMM = YaMM − A; real YaIM = nominal YaIM : I; jon boshiga YaIM = YaIM : aholi soni; o‘sish foizi = (yangi − eski) : eski · 100%. Pirovard mahsulot YaIMga kiradi, oraliq mahsulot esa kirmaydi, chunki uning qiymati pirovard narxda bor. Iqtisodiy o‘sish real YaIMning ko‘payishi bilan o‘lchanadi, ammo farovonlik uchun ta’lim, sog‘liq, uy-joy va toza muhit ham muhim. Test savollarida avval nimani so‘rashayotganini (nominalmi yoki real, YaIMmi yoki YaMM) aniqlab, so‘ng formulani tanlang va natijani mantiqan tekshiring: masalan, narx oshgan bo‘lsa, real qiymat nominaldan kichik bo‘ladi.
| Ko‘rsatkich | Formula |
|---|---|
| YaMM | YaIM + E − I |
| SIM | YaIM − A |
| SMM | YaMM − A |
| Real YaIM | nominal YaIM : I |
| Aholi jon boshiga YaIM | YaIM : aholi |
| O‘sish, % | (yangi − eski) : eski · 100% |
Ikki klub mahsulotini taqqosladi: biri 10 a’zo bilan 60 buyum, ikkinchisi 20 a’zo bilan 80 buyum tayyorladi. Bir a’zoga to‘g‘ri keladigan miqdor 6 va 4 bo‘lib chiqdi. Shunda ko‘p buyum yaxshi ish degani emasligi ko‘rindi.
Statistiklar aholi jon boshiga ko‘rsatkichlarni hisoblaydi, iqtisodchilar mamlakatlarni teng asosda taqqoslaydi, tahlilchilar umumiy raqam va o‘rtacha ko‘rsatkichni ajratadi.
Ikki guruhning (masalan, ikki oila yoki ikki sinf) umumiy son va bir kishiga to‘g‘ri keladigan sonni taqqoslab, qaysi biri nima haqida ko‘proq aytishini yozing.
«Test bellashuvi». Sinf ikki jamoaga bo‘linadi. Jamoalar navbat bilan IV bobning bittadan test savolini tuzadi (to‘rt variantli), boshqa jamoa javob berib, formula yoki ta’rifni asoslaydi.