O‘zbekiston iqtisodiy salohiyati; IV bobni takrorlash
Darslar 24–25 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
25
IV bobni takrorlash
Darslik: 110–112-betlar
MaqsadIV bobni takrorlash: makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, nominal va real qiymat, iqtisodiy davr va o‘sish, O‘zbekiston salohiyati bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash va test topshiriqlarini yechish.
Yangi so‘zlar
makroiqtisodiy ko‘rsatkich · macroeconomic indicatornarxlarning oshish indeksi · price indexiqtisodiy farovonlik · economic well-beingjon boshiga YaIM · GDP per capita
Tushuntirish
IV bob mamlakat iqtisodiyotini o‘lchash va baholash haqida. Asosiy formulalar: YaMM = YaIM + E − I; SIM = YaIM − A; SMM = YaMM − A; real YaIM = nominal YaIM : I; jon boshiga YaIM = YaIM : aholi soni; o‘sish foizi = (yangi − eski) : eski · 100%. Pirovard mahsulot YaIMga kiradi, oraliq mahsulot esa kirmaydi, chunki uning qiymati pirovard narxda bor. Iqtisodiy o‘sish real YaIMning ko‘payishi bilan o‘lchanadi, ammo farovonlik uchun ta’lim, sog‘liq, uy-joy va toza muhit ham muhim. Test savollarida avval nimani so‘rashayotganini (nominalmi yoki real, YaIMmi yoki YaMM) aniqlab, so‘ng formulani tanlang va natijani mantiqan tekshiring: masalan, narx oshgan bo‘lsa, real qiymat nominaldan kichik bo‘ladi.
Namunalar
Test: «Qaysi biri pirovard mahsulot emas: do‘kondagi kitob, oshxonadagi taom, tikuv sexi omboridagi ip, sartarosh xizmati?» Javob — ip, chunki u kiyim tarkibiga kiradigan oraliq mahsulot.
Test: mamlakat kapitali bilan chet elda yaratilgan mahsulot (E) chet el kapitali bilan mamlakatda yaratilgandan (I) ko‘p. Unda YaMM = YaIM + E − I, E − I musbat, demak YaMM YaIMdan katta bo‘ladi.
Sinfda faoliyat
«Test bellashuvi». Sinf ikki jamoaga bo‘linadi. Jamoalar navbat bilan IV bobning bittadan test savolini tuzadi (to‘rt variantli), boshqa jamoa javob berib, formula yoki ta’rifni asoslaydi.
Mashq
1
Quyidagi atamalarni tarjimasi bilan juftlang: nominal qiymat, real qiymat, iqtisodiy davr.
nominal — joriy narxlardagi qiymat; real — asos yil narxlaridagi qiymat; iqtisodiy davr — bir o‘sish va bir pasayish
2
YaIM 1 000, E = 70, I = 120 mlrd so‘m. YaMM necha mlrd so‘m?