ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

O‘zbekiston iqtisodiy salohiyati; IV bobni takrorlash

Darslar 24–25 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
25

IV bobni takrorlash

Darslik: 110–112-betlar
MaqsadIV bobni takrorlash: makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, nominal va real qiymat, iqtisodiy davr va o‘sish, O‘zbekiston salohiyati bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash va test topshiriqlarini yechish.
Yangi so‘zlar
makroiqtisodiy ko‘rsatkich · macroeconomic indicatornarxlarning oshish indeksi · price indexiqtisodiy farovonlik · economic well-beingjon boshiga YaIM · GDP per capita
Tushuntirish

IV bob mamlakat iqtisodiyotini o‘lchash va baholash haqida. Asosiy formulalar: YaMM = YaIM + E − I; SIM = YaIM − A; SMM = YaMM − A; real YaIM = nominal YaIM : I; jon boshiga YaIM = YaIM : aholi soni; o‘sish foizi = (yangi − eski) : eski · 100%. Pirovard mahsulot YaIMga kiradi, oraliq mahsulot esa kirmaydi, chunki uning qiymati pirovard narxda bor. Iqtisodiy o‘sish real YaIMning ko‘payishi bilan o‘lchanadi, ammo farovonlik uchun ta’lim, sog‘liq, uy-joy va toza muhit ham muhim. Test savollarida avval nimani so‘rashayotganini (nominalmi yoki real, YaIMmi yoki YaMM) aniqlab, so‘ng formulani tanlang va natijani mantiqan tekshiring: masalan, narx oshgan bo‘lsa, real qiymat nominaldan kichik bo‘ladi.

Ko‘rsatkichFormula
YaMMYaIM + E − I
SIMYaIM − A
SMMYaMM − A
Real YaIMnominal YaIM : I
Aholi jon boshiga YaIMYaIM : aholi
O‘sish, %(yangi − eski) : eski · 100%
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki klub mahsulotini taqqosladi: biri 10 a’zo bilan 60 buyum, ikkinchisi 20 a’zo bilan 80 buyum tayyorladi. Bir a’zoga to‘g‘ri keladigan miqdor 6 va 4 bo‘lib chiqdi. Shunda ko‘p buyum yaxshi ish degani emasligi ko‘rindi.

Kim ishlatadi

Statistiklar aholi jon boshiga ko‘rsatkichlarni hisoblaydi, iqtisodchilar mamlakatlarni teng asosda taqqoslaydi, tahlilchilar umumiy raqam va o‘rtacha ko‘rsatkichni ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki guruhning (masalan, ikki oila yoki ikki sinf) umumiy son va bir kishiga to‘g‘ri keladigan sonni taqqoslab, qaysi biri nima haqida ko‘proq aytishini yozing.

Namunalar
Test: «Qaysi biri pirovard mahsulot emas: do‘kondagi kitob, oshxonadagi taom, tikuv sexi omboridagi ip, sartarosh xizmati?» Javob — ip, chunki u kiyim tarkibiga kiradigan oraliq mahsulot.
Test: mamlakat kapitali bilan chet elda yaratilgan mahsulot (E) chet el kapitali bilan mamlakatda yaratilgandan (I) ko‘p. Unda YaMM = YaIM + E − I, E − I musbat, demak YaMM YaIMdan katta bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Test bellashuvi». Sinf ikki jamoaga bo‘linadi. Jamoalar navbat bilan IV bobning bittadan test savolini tuzadi (to‘rt variantli), boshqa jamoa javob berib, formula yoki ta’rifni asoslaydi.

Mashq
1
Quyidagi atamalarni tarjimasi bilan juftlang: nominal qiymat, real qiymat, iqtisodiy davr.
2
YaIM 1 000, E = 70, I = 120 mlrd so‘m. YaMM necha mlrd so‘m?
3
Nominal YaIM 2 600, narx indeksi 1,3. Real YaIM nechaga teng?
4
Nima uchun o‘sish real YaIM bilan o‘lchanadi, nominal bilan emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →