ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Mantiqiy ifodalar amaliyoti va if…else operatori

Darslar 36–37 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
37

Tarmoqlanuvchi algoritmlarni dasturlash. if…else operatori

Darslik: 76–78-betlar
MaqsadTarmoqlanuvchi algoritm va if, if…else operatorlarining tuzilishini biladi, chekinish qoidasiga amal qilib, bitta shartga ko‘ra ikki yo‘ldan birini tanlaydigan dastur yozadi.
Yangi so‘zlar
tarmoqlanuvchi algoritm · branching algorithm: the choice of which commands to carry out depends on a conditionif · if: runs its block only if the condition is Trueelse · else: the block run when the if condition is Falseblok · block: the lines under if or else, indented by four spaces
Tushuntirish

Tarmoqlanuvchi algoritmda shart tekshiriladi va natijaga qarab buyruqlarning bir yoki boshqa guruhi bajariladi. Pythonda buning uchun if shart: yoziladi; shartdan keyin ikki nuqta turadi, bajariladigan satrlar esa keyingi qatordan 4 ta probel chekinish bilan yoziladi – ular if bloki deyiladi. Shart True bo‘lsa, blok bajariladi, aks holda o‘tkazib yuboriladi. else: bilan qo‘shimcha blok beriladi: shart False bo‘lganda shu blok ishlaydi; else ning o‘zida shart yozilmaydi va u if bilan bir tekis, ya’ni bir xil chekinishda turadi. Chekinish bu yerda tilning qoidasi: uni unutsangiz IndentationError chiqadi. Blok-sxemada shart romb bilan ko‘rsatiladi va undan «ha» hamda «yo‘q» deb belgilangan ikkita strelka chiqadi. Ikki yo‘ldan keyin ular yana birlashadi va dastur umumiy qismdan davom etadi.

Boshlashsharthayo‘qif blokielse blokiTugatish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tanaffusda navbatchi o‘quvchi bitta qoidaga amal qildi: yomg‘ir yog‘sa, sinflarni zalga yubor; aks holda hovliga yubor. Har tanaffusda ikki harakatdan aynan bittasi bajarildi; bu if…else g‘oyasi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, ma’lumotlar kiritish xodimlari va hisobchilar shartga qarab ikki xil harakatni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kuningizdagi ikki tarmoqli bitta qoidani qog‘ozda Python usulida yozing: if … va ikki nuqtali qator, chekinish bilan harakat, keyin else va ikki nuqta, yana chekinishli harakat. Ikki nuqta va chekinishlarni ko‘z bilan tekshiring.

Namunalar
Python
1n = int(input())
2if n > 0:
3    print("musbat")
4else:
5    print("musbat emas")
Natija
musbat emas
Musbat yoki yo‘q – kod yuqorida. -3 kiritilsa, shart yolg‘on, shuning uchun else bloki ishlaydi va musbat emas chiqadi.
Python
1n = int(input())
2if n % 2 == 0:
3    print("juft")
4else:
5    print("toq")
6
7s = int(input())
8if s >= 100000:
9    s = s - s // 10
10print(s)
Natija
toq
135000
Juft yoki toq – yuqoridagi birinchi dastur. 7 % 2 = 1, shart yolg‘on, shuning uchun toq chiqadi. Chegirma bilan – yuqoridagi ikkinchi dastur; 100000 yoki undan ko‘p bo‘lsa, summadan o‘ndan bir qismi ayiriladi; 150000 uchun 135000.
Sinfda faoliyat

«Odam-dastur»: sinf ikki yarmiga bo‘linadi; bir qism «sharti» kartochkalarini (yosh >= 14, son juft) ushlaydi, boshqa qism «ha» yoki «yo‘q» yo‘llariga yurib blok-sxemani jonli ijro etadi.

Mashq
1
if x > 3: dan keyin print(x) chekinishsiz yozilsa, qaysi xato chiqadi?
2
Hisob summasi s kiritiladi. Agar s 100000 yoki undan ko‘p bo‘lsa, 10% chegirma beriladi. Dastur yozing (150000 da 135000).
3
Quyidagi dastur bajarilgach, y nimaga teng bo‘ladi?
Python
1x = 4
2if x % 2 == 0:
3    y = x // 2
4else:
5    y = 3 * x + 1
4
Nima uchun else dan keyin shart yozilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →