ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Nazorat takrori va arifmetik amallar

Darslar 26–27 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
27

Pythonda arifmetik amallarni bajarish

Darslik: 62–64-betlar
MaqsadPython arifmetik amallarini (+, -, *, /, //, %, **) va qisqa yozuvlarni (+=, -=, *=) biladi, amallar tartibini hisobga olib ifodalarni yozadi hamda sonning raqamlarini // va % bilan ajratadi.
Yangi so‘zlar
// · //: the whole part of a quotient (floor division)% · %: the remainder of a division** · **: raising to a power+= · +=: the short form of increasing a variable, x += y means x = x + y
Tushuntirish

Python yettita arifmetik amal beradi: qo‘shish +, ayirish -, ko‘paytirish *, bo‘lish /, bo‘linmaning butun qismi //, qoldiq % va daraja **. Masalan, 17 / 5 = 3.4 (har doim float), 17 // 5 = 3 va 17 % 5 = 2, 2 ** 5 = 32. Ifodada avval daraja, so‘ng *, /, //, % (chapdan o‘ngga), eng oxirida + va - bajariladi; tartibni qavslar o‘zgartiradi. Matematik kasrni yozishda surat va maxrajni alohida qavsga oling, masalan, (a**2 + b**2) / (a + b); qavs unutilsa, natija boshqacha chiqadi. O‘zgaruvchini oshirish uchun x = x + y o‘rniga qisqa x += y ni yozish mumkin; -=, *=, /=, //=, %=, **= ham shunday ishlaydi. // va % yordamida sonning raqamlarini ajratish mumkin: uch xonali x uchun x // 100 – birinchi raqam, x // 10 % 10 – o‘rtadagi raqam, x % 10 esa oxirgi raqam.

BelgiAmal
+qo‘shish
-ayirish
*ko‘paytirish
/bo‘lish
//bo‘linmaning butun qismi
%qoldiq
**darajaga ko‘tarish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda sovg‘a o‘rash uchun 25 varaq qog‘oz bor va har sovg‘aga 4 tadan kerak. O‘quvchi nechta sovg‘a o‘ralishini va nechta varaq qolishini bo‘lish va qoldiq bilan topdi. Hisob qog‘ozda ham oson edi.

Kim ishlatadi

Omborchilar, qadoqlovchilar va dasturchilar butun bo‘linma va qoldiq bilan buyumlarni guruhlarga taqsimlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

20 dan 40 gacha bo‘lgan sondagi stikerni tanlab, qog‘ozda 6 kishiga teng bo‘ling. Har kimga nechtadan tushishini va nechta ortib qolishini butun bo‘linma va qoldiq bilan yozing.

Namunalar
Python
1print(17 + 5, 17 - 5, 17 * 5, 17 / 5, 17 // 5, 17 % 5, 2 ** 5)
Natija
22 12 85 3.4 3 2 32
Amallar – kod yuqorida. Natija: 22 12 85 3.4 3 2 32.
Python
1x = int(input())
2a = x // 100
3b = x // 10 % 10
4c = x % 10
5print(a, b, c, a + b + c)
Natija
5 8 2 15
Raqamlarni ajratish – kod yuqorida. 582 kiritilsa, 5 8 2 15 chiqadi.
Sinfda faoliyat

«Natijani toping»: o‘qituvchi doskaga 6 ta ifoda yozadi (masalan, 2 + 3 * 4, (2 + 3) * 4, 20 // 6, 20 % 6, 2 ** 3 ** 1, 9 / 3). Guruhlar natijalarni avval qo‘lda hisoblaydi, so‘ng IDLE da tekshiradi va farq chiqsa, sababini tushuntiradi.

Mashq
1
29 // 4 va 29 % 4 nimaga teng?
2
(a² + b²) / (a + b) ifodasini Python da yozing va a = 2, b = 3 bo‘lganda hisoblang.
3
x = 10 bo‘lsa, x += 5, x *= 2, x -= 4 dan keyin x nechaga teng bo‘ladi?
4
Nima uchun 2 + 3 * 4 natijasi 20 emas, 14?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBuyurtma jadvaliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →