ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Dastur va dasturlash tillari

Darslar 19–20 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
20

Dasturlash tillari

Darslik: 48–51-betlar
MaqsadDasturlash tillarining asosiy turlarini va ishlatilish sohalarini sanaydi, kompilyator bilan interpretatorni va IDE ni farqlaydi, dastur yaratishning olti bosqichini biladi.
Yangi so‘zlar
dasturlash tili · programming language: a formal language with strict rules for writing programskompilyator · compiler: translates the whole program into machine code before it is runinterpretator · interpreter: translates and carries out the program step by step and reports an error at onceIDE · IDE (integrated development environment): a program with an editor, translator and debugging tools for writing code
Tushuntirish

Protsessor dasturlash tilidagi matnni bevosita tushunmaydi, u faqat mashina kodi (0 va 1 lar)ni bajaradi. Shuning uchun tarjimon – translyator kerak. Kompilyator dasturning hammasini o‘qib, mashina kodiga tarjima qiladi va bajariladigan fayl hosil qiladi. Interpretator esa dasturni qator-ma’qator tarjima qilib bajaradi va xato uchrasa darrov xabar beradi. Mashhur tillar: C – operatsion tizimlar va tizimli dasturlar uchun; Java – kompyuter va Android telefon ilovalari uchun (Android ilovalari uchun bugun Kotlin ham keng qo‘llanadi, iPhone ilovalari uchun – Swift); JavaScript – veb-sahifalarni interfaol qilish uchun; PHP – dinamik veb-saytlarning server qismi uchun; Scratch – o‘rganish uchun vizual til; Python – turli masalalar, ma’lumotlar tahlili va sun’iy intellekt uchun. IDE matn muharriri, translyator va xatolarni qidirish vositalarini birlashtirgan dasturdir. Dastur yaratishning olti bosqichi: talabni aniqlash, loyihalash, kod yozish, xatolarni topish va testlash, joriy etish, qo‘llab-quvvatlash.

TilQo‘llanilishi
Coperatsion tizimlar, tizimli dasturlar
Javakompyuter va Android ilovalari
JavaScriptveb-sahifani interaktiv qilish
PHPdinamik saytlarning server qismi
Scratcho‘rganish uchun vizual til
Pythonko‘p turdagi masalalar, tahlil, sun’iy intellekt
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi sinf uchun kichik viktorina o‘yini yasamoqchi bo‘lib, informatika o‘qituvchisidan qaysi tilni tanlashni so‘radi. O‘qituvchi avval o‘yin nima qilishi, qayerda ishlashi va kim foydalanishini so‘radi, shundan keyingina tilni tavsiya qildi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, tizim tahlilchilari va talaba-qiziquvchilar vazifaga qarab qulay dasturlash tilini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror vosita tanlashdan oldin, o‘zingiz xohlagan kichik dastur talablarini uch qatorda yozing: u nima qiladi, kim foydalanadi va qayerda ishlaydi. Kod yozmang.

Namunalar
Android telefon uchun ilova yozmoqchisiz – Java yoki Kotlin mos keladi; veb-sahifada tugma bosilganda rang o‘zgarishi kerak – JavaScript; bolalarga bloklar bilan dastur tuzishni o‘rgatish uchun – Scratch; o‘rganish uchun ham, ma’lumotlarni tahlil qilish uchun ham – Python.
Interpretator: 1-qator to‘g‘ri bajarildi, 2-qatorda xato bor – dastur shu yerda to‘xtab, xabar beradi. Kompilyator: avval butun dasturni tekshiradi; xato bo‘lsa, bajariladigan fayl hosil bo‘lmaydi, xatolar ro‘yxati beriladi.
Sinfda faoliyat

«Til tanlash»: kartochkalarda vazifalar (veb-sayt animatsiyasi, o‘yin dvigateli, bolalar uchun o‘rgatuvchi dastur, sun’iy intellekt); guruhlar mos tilni tanlaydi va sababini aytadi.

Mashq
1
Kompilyator va interpretatorning asosiy farqini ayting.
2
Qaysi tilni tanlaysiz: a) telefon ilovasi; b) veb-sahifani interfaol qilish; d) bolalarga vizual dasturlashni o‘rgatish?
3
Dastur yaratish bosqichlarini tartibda yozing: sinash, kod yozish, joriy etish, talabni aniqlash, qo‘llab-quvvatlash, loyihalash.
4
Nima uchun interpretator boshlovchilar uchun qulay?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki ishlab chiqarish rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →