Jahon energetikasi geografiyasi
Energetika — yoqilg‘i qazib oluvchi va qayta ishlovchi hamda elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi tarmoqlar majmuyi. Neftni eng ko‘p qazib oluvchilar orasida AQSH, Saudiya Arabistoni, Rossiya, Kanada va Iroq bor; neft zaxirasining katta qismi OPEKga a’zo bo‘lgan taxminan o‘n ikki davlatda (Saudiya Arabistoni, Eron, Iroq, Kuvayt, BAA, Venesuela, Nigeriya va b.) joylashgan. Tabiiy gaz qulay: arzon, issiqlik berishi yuqori, ekologik jihatdan neft va ko‘mirdan toza; yetakchi ishlab chiqaruvchilar AQSH, Rossiya, Eron, Xitoy, Qatar. Gaz suyultirilib (u taxminan 600 marta siqiladi) tankerlarda qit’alararo tashiladi: asosiy eksportchilar Qatar, AQSH, Avstraliya; asosiy xaridorlar Yaponiya, Koreya Respublikasi, Xitoy, Yevropa. Ko‘mir eng qadimgi tarmoq; Xitoy dunyo ko‘mirining yarmidan ko‘pini qazib oladi, uning ketidan Hindiston, Indoneziya, AQSH, Avstraliya keladi, ko‘mirning aksariyati qazilgan joyda ishlatiladi. Elektr energiyasi ishlab chiqarishda Xitoy birinchi, AQSH va Hindiston keyingi o‘rinlarda. Elektrning taxminan 60 % i issiqlik (IES), 15 % ga yaqini gidro (GES), 9–10 % i atom (AES), qolgani quyosh, shamol va boshqa muqobil manbalar hisobiga olinadi; quyosh va shamolning ulushi tez ortmoqda. GESlar tog‘ daryolarida quriladi (Norvegiya, Braziliya; dunyodagi eng yirik GES — Xitoydagi «Uch dara»). AESlar 30 dan ortiq mamlakatda ishlaydi, Fransiya elektrining eng katta ulushini atomdan oladi.
«Energiya xaritasi»: yozuvsiz xaritada eng yirik neft, gaz, ko‘mir qazuvchi davlatlarni va OPEK mintaqalarini turli belgilar bilan ko‘rsatish.