Jahon aholisining jinsiy, yosh, irqiy tarkibi
Yosh tarkibi bo‘yicha aholi uch guruhga bo‘linadi: bolalar (0–14 yosh), mehnat yoshidagilar (15–64) va keksalar (65 va undan katta). Afrika va Osiyoning ko‘p davlatlarida bolalar ulushi katta (Niger, Mali, Uganda), Yevropa va Yaponiyada esa keksalar ulushi katta. Jinsiy tarkibda dunyo bo‘yicha erkaklar va ayollar deyarli teng; Yevropa va Shimoliy Amerikada ayollar biroz ko‘p (ular uzoq yashaydi), Osiyoning ba’zi mintaqalarida va Fors qo‘ltig‘i davlatlarida (ishchi migratsiyasi tufayli) erkaklar ko‘p. Yosh-jins piramidasi har bir yosh guruhining erkak va ayollar bo‘yicha ulushini ko‘rsatadi: yosh aholili mamlakatlarda u keng tagli, qarigan aholili mamlakatlarda toraygan bo‘ladi. Irqlar qadimda tabiiy muhitga moslashish natijasida paydo bo‘lgan tashqi belgilar bo‘yicha guruhlardir; an’anaviy tasnifda to‘rt asosiy irq — yevropeoid, mongoloid, negroid va avstraloid — hamda oraliq va aralash irqlar ajratiladi. Metis, mulat, sambo Amerikada keng tarqalgan. Fan nuqtayi nazaridan barcha odamlar bitta tur (Homo sapiens), irqlar o‘rtasida aql-qobiliyat farqi yo‘q va irqchilik asossizdir.
| Yosh guruhi | Yoshi |
|---|---|
| Bolalar | 0–14 |
| Mehnatga layoqatli | 15–64 |
| Keksalar | 65 va undan katta |
Shaharchada bolalar ko‘p bo‘lsa, ko‘proq maktab va bog‘cha kerak; keksalar ko‘proq bo‘lsa, ko‘proq poliklinika va yengil transport yo‘nalishlari kerak bo‘ladi. Yosh-jins piramidasi bu ehtiyojlarni oldindan ko‘rsatadi.
Shahar rejalashtiruvchisi xizmatlarni joylashtiradi, pensiya xizmati tahlilchisi kelajakdagi yuklamani baholaydi, demograf yosh tarkibini o‘rganadi.
Maktabingizda har bir sinfdan nechta sinf borligini taxminiy ustunli diagramma bilan chizing; aniq bilmasangiz, taxmin qiling.
«Piramidani chizamiz»: ikki guruh daftarda yosh guruhlari (0–14, 15–64, 65+) bo‘yicha Niger va Yaponiya uchun taxminiy piramida chizadi va sinfga tushuntiradi.