☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Janubiy Afrika Respublikasi va Nigeriya

Darslar 51–52 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
52

Nigeriya Federativ Respublikasi

Darslik: 148–149-betlar
MaqsadNigeriyaning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
Gvineya qo‘ltig‘i · the Gulf of GuineaNiger deltasi · the Niger DeltaLagos va Abuja · Lagos and Abujaneft eksporti · oil exports
Tushuntirish

Nigeriya Federativ Respublikasi G‘arbiy Afrikada, Gvineya qo‘ltig‘i qirg‘og‘ida joylashgan. Maydoni taxminan 924 ming km², aholisi taxminan 230 mln kishi: Afrikadagi birinchi va dunyodagi eng ko‘p aholili davlatlardan biri (taxminan 6-o‘rin). Davlat prezidentlik respublikasi va federatsiya: 36 ta shtat va Federal poytaxt hududidan iborat. Poytaxti — Abuja, u 1991-yilda mamlakat markazida qurilgan va Lagosdan poytaxt vazifasini oldi, chunki Lagos juda gavjum bo‘lgan va mamlakat xalqlari uchun markaziy joyda yangi poytaxt kerak edi. Eng yirik shahri — Lagos, Afrikaning eng yirik shaharlaridan biri. Relyefi: shimolda yassi tog‘liklar, janubda pasttekisliklar; eng yirik daryolari — Niger va Benue, Niger daryosi Gvineya qo‘ltig‘iga quyilishida katta delta hosil qiladi. Iqlimi janubda ekvatorial, shimolda subekvatorial; janubda yog‘in ko‘p, shimolga qarab kamayadi, nam o‘rmonlar va savannalar bor. Eng katta boylik — neft va gaz, ular asosan janubda va Niger deltasida. Aholisi tez ko‘payadi, har yili million-million kishiga o‘sadi; 250 dan ortiq xalq yashaydi, eng yirik uchtasi — xausa, yoruba, igbo; rasmiy til — ingliz. Shimolda musulmonlar, janubda xristianlar ko‘proq; janubi-g‘arbda ikkala din vakillari ham ko‘p. Aholi zichligi o‘rtacha 240 kishi/km² atrofida, qirg‘oq bo‘yida undan ancha yuqori. Iqtisodiyotida neft va gaz eksporti davlat daromadining asosiy qismini beradi; neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, to‘qimachilik muhim, lekin neft narxi tushsa davlat daromadi keskin kamayadi, shuning uchun xo‘jalikni xilma-xil qilish dolzarb. Qishloq xo‘jaligi — aholining katta qismi band bo‘lgan soha: makkajo‘xori, sorgo, kassava, yeryong‘oq, kakao, kauchuk, paxta; qoramolchilik, echkichilik va qo‘ychilik.

Namunalar
Poytaxt ko‘chirish: Lagos qirg‘oqda va juda gavjum, Abuja esa markazda — turli xalqlar uchun neytral va qulay joy deb tanlangan.
Neftga qaramlik: neft narxi tushganda byudjet kamayadi, shu sababli Nigeriya qishloq xo‘jaligi, sanoat va xizmatlarni rivojlantirishga intilmoqda.
Sinfda faoliyat

Xaritada Abuja, Lagos, Niger va Benue daryolari, Niger deltasi va Gvineya qo‘ltig‘ini belgilab, neft konlari qayerda joylashganini ko‘rsating.

Mashq
1
Nigeriya poytaxti qaysi shahar va u qachon poytaxt bo‘lgan?
2
Nigeriyaning uchta yirik xalqini yozing.
3
Nigeriya aholisi 225 mln, maydoni 925 ming km². 225 000 : 925 taxminan necha kishi/km² (butun songa)?
4
Nima uchun Nigeriya iqtisodiyoti neft narxiga bog‘liq?