ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Fors qo‘ltig‘i davlatlari va Janubi-sharqiy Osiyo

Darslar 47–48 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
48

Indoneziya, Malayziya, Singapur davlatlari

Darslik: 135–139-betlar
MaqsadIndoneziya, Malayziya va Singapurning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotini taqqoslash.
Yangi so‘zlar
Yava oroli · the island of Java«Tinch okean olovli halqasi» · the “Pacific Ring of Fire”kauchuk va moyli palma · rubber and oil palmshahar-davlat · a city-state
Tushuntirish

Indoneziya Janubi-sharqiy Osiyoda, Tinch va Hind okeanlari orasida minglab orollarda joylashgan, dunyodagi eng yirik orol davlat. Maydoni taxminan 1,9 mln km², aholisi taxminan 280 mln kishi (dunyoda 4-o‘rin), poytaxti — Jakarta (Yava orolida); yangi poytaxt Nusantara qurilmoqda. Aholining deyarli 60 % i Yavada yashaydi, bu orol dunyoda eng zich joylardan. U «Tinch okean olovli halqasi»da, 100 dan ortiq faol vulqoni bor, zilzila va sunami xavfi yuqori. Iqlimi ekvatorial: yil bo‘yi issiq va nam. Neft, gaz, ko‘mir, qalayi, nikel boy; Indoneziya ko‘mir eksportida va nikel qazishda yetakchi. Taxminan 300 xalq yashaydi, yavaliklar eng ko‘p; musulmonlar soni bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinda. Sholi, kauchuk, moyli palma, kofe, kakao muhim ekinlar. Malayziya ikki qismdan iborat: Malakka yarimoroli va Kalimantan (Borneo) shimoli; poytaxti — Kuala-Lumpur, aholisi taxminan 34 mln, konstitutsion monarxiya va federatsiya, shtatlar hukmdorlari o‘zlaridan qirolni saylaydi. Iqlimi ekvatorial, ekvatorial o‘rmonlar keng; neft, qalayi, gaz bor. Aholining ko‘p qismi yarimorolda, malaylar yarmidan ko‘p, xitoyliklar va hindlar ham bor, islom — davlat dini. Elektronika, avtomobil va neft-kimyo, shuningdek moyli palma va kauchuk muhim; yangi industrial davlat. Singapur — shahar-davlat, Malakka yarimorolining janubidagi kichik orol; maydoni taxminan 730 km², aholisi taxminan 6 mln. Foydali qazilma va chuchuk suv kam, xomashyo va suvning bir qismi import qilinadi, suvni qayta ishlash va dengiz suvini chuchuklashtirish ham qo‘llanadi. Aholi zichligi dunyoda eng yuqorilardan, urbanizatsiya 100 %, ko‘pchilik xitoyliklar; rasmiy tillar — ingliz, malay, xitoy, tamil. Singapur dunyoning eng yirik portlaridan biri, elektronika, neft-kimyo, moliya va xizmatlar bo‘yicha rivojlangan; aholi jon boshiga YIM juda yuqori.

JakartaKuala-LumpurSingapurIndoneziyaMalayziya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosiped shinalari va rezina botinkalar tabiiy kauchukdan ham tayyorlanadi. Tabiiy kauchuk issiq tropik iqlimda o‘sadigan daraxt shirasidan olinadi va uning katta qismi Janubi-Sharqiy Osiyodan keladi. Tropik iqlim shu tariqa bizning kundalik buyumlarimizga ham aloqador.

Kim ishlatadi

Kauchuk plantatsiyasi ishchisi daraxt shirasini yig‘adi, shina zavodi ishchisi kauchukni qayta ishlaydi, savdo logistikasi mutaxassisi yuk tashishni rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Atrofingizdagi uchta rezina buyumni (o‘chirg‘ich, shina, botinka) topib, yorliqda tabiiy yoki sun’iy kauchuk yozilganini tekshiring; yozilmagan bo‘lsa, shunchaki sanab qo‘ying.

Namunalar
Qiyoslash: Indoneziya — eng yirik, aholisi ko‘p, resurslarga boy; Malayziya — o‘rtacha, elektronika va palma moyi; Singapur — eng kichik, resurssiz, lekin eng boy va xizmatlarga ixtisoslashgan.
Malakka bo‘g‘oziyonidaKatta portMalakali odamlarOchiq savdoSingapur negaboy
Singapur nega boy: Malakka bo‘g‘izi yonidagi qulay o‘rin, katta port, malakali kadrlar va ochiq savdo siyosati.
Sinfda faoliyat

Xaritada Jakarta, Yava, Sumatra, Kalimantan, Kuala-Lumpur, Singapur va Malakka bo‘g‘izini belgilab, ular qaysi dengiz yo‘lida ekanini yozing.

Mashq
1
Indoneziya poytaxti qaysi shahar va u qaysi orolda?
2
Singapur qanday davlat turiga kiradi?
3
Aholi taxminan 280 mln; shundan 60 % Yavada. Yavada necha mln kishi?
4
Nima uchun Singapur resurssiz bo‘lsa-da, boy davlat?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →