☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Koreya Respublikasi va Yaponiya

Darslar 44–45 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
45

Yaponiya

Darslik: 126–128-betlar
MaqsadYaponiyaning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
orol mamlakat · island countryzilzila va sunami · earthquakes and tsunamisTokaydo megalopolisi · the Tokaido megalopolisSinkansen · the Shinkansen
Tushuntirish

Yaponiya Sharqiy Osiyodagi orol davlat: unga 14 mingdan ortiq orol tegishli (2023-yilgi qayta hisob bo‘yicha), ammo quruqlikning 95 % dan ko‘pini to‘rtta katta orol — Xonsyu, Xokkaydo, Kyusyu va Sikoku — egallaydi. Maydoni taxminan 378 ming km², aholisi taxminan 124 mln kishi, poytaxti — Tokio. Yaponiya konstitutsion monarxiya: imperator davlat ramzi, siyosiy boshqaruvda asosiy rol bosh vazirda; hozirgi imperator — Naruxito. U Tinch okean seysmik mintaqasida joylashgani uchun zilzila, sunami va vulqon otilishi tez-tez bo‘ladi; eng baland cho‘qqisi — muqaddas Fudziyama vulqoni. Hududining taxminan 3/4 qismi tog‘ va qirlar, dehqonchilik uchun yer kam. Foydali qazilmalari juda kam, shuning uchun yoqilg‘i va metall rudalarini ko‘p import qiladi. Iqlimi musson tipida, nam, tayfunlar tez-tez bo‘ladi. Aholisi so‘nggi yillarda kamayib bormoqda: tug‘ilish juda past, aholi tez qarimoqda. Shaharlashish 90 % ga yaqin, Tokio aglomeratsiyasi dunyoda eng kattalaridan biri (30 mln dan ortiq). Tokio, Nagoya, Osaka shaharlari birlashib Tokaydo megalopolisini hosil qilgan; aholi asosan tekisliklarda va qirg‘oqda, ayniqsa Kanto tekisligida to‘plangan. Yaponlar aholining 98 % idan ko‘pini tashkil qiladi, dinlari — sintoizm va buddizm. Yaponiya dunyoning eng yirik iqtisodiyotlaridan biri. Sanoat eng zamonaviy texnologiyalarga tayanadi: elektronika, dastgohsozlik, robotlar, avtomobilsozlik («Toyota», «Honda»), kemasozlik, kimyo. Dehqonchilikda sholi yetakchi; baliqchilik muhim. Yuqori tezlikdagi «Sinkansen» poyezdlari yirik shaharlarni bog‘laydi; turizm ham rivojlangan. Eng rivojlangan rayoni — Xonsyu sharqidagi Tinch okean sanoat mintaqasi.

Namunalar
Import: Yaponiyada neft, gaz va ruda kam, shuning uchun portlar orqali xomashyo keltirilib, zavodlar sohilda joylashadi, tayyor mahsulot eksport qilinadi.
Tabiiy xavf: zilzila xavfi tufayli binolar maxsus zilzilabardosh quriladi, maktablarda xavfsizlik mashqlari muntazam o‘tkaziladi.
Sinfda faoliyat

Xaritada to‘rtta katta orol, Tokio, Osaka, Nagoya, Fudziyama va Tinch okean sanoat mintaqasini belgilab, aholi qayerda zich ekanini tushuntiring.

Mashq
1
Yaponiyaning to‘rtta katta orolini yozing.
2
Yaponiyaning poytaxti va eng baland cho‘qqisi qaysilar?
3
Yaponiya hududining 3/4 qismi tog‘li. Hududning necha foizi tog‘li (butun son)?
4
Nima uchun Yaponiya aholisi qirg‘oq tekisliklarida to‘plangan?