ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Rossiya Federatsiyasi: tabiati va xo‘jaligi

Darslar 30–31 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
31

Rossiya Federatsiyasi xo‘jaligi

Darslik: 89–91-betlar
MaqsadRossiya iqtisodiyotining tarmoqlari, ixtisoslashuvi va transport tizimini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
yoqilg‘i-energetika majmuasi · fuel-energy complexG‘arbiy Sibir · West SiberiaTranssibir magistrali · the Trans-Siberian Railwayiqtisodiy rayon · economic region
Tushuntirish

Rossiya iqtisodiyoti industrial xarakterga ega va uning tayanchi yoqilg‘i-energetika majmuasi. Mamlakat tabiiy gaz zaxirasi bo‘yicha dunyoda birinchi, neft va ko‘mir zaxirasi bo‘yicha oldingi o‘rinlarda; neft va gaz qazishda eng yirik uch davlat qatorida. Eng yirik rayon — G‘arbiy Sibir. Elektr energiyasining taxminan uchdan ikki qismi issiqlik stansiyalarida, qolgani GES va AESlarda ishlab chiqariladi. Qora metallurgiya Ural, Kuznetsk va Kursk ruda-ko‘mir bazalariga tayanadi, po‘lat ishlab chiqarishda Rossiya oldingi beshlikda; rangli metallurgiyada alyuminiy, nikel, mis va oltin muhim, yirik korxonalar Sharqiy Sibirda (Yenisey va Angara GESlari yonida). Mashinasozlikda aviakosmik texnika, energetika uskunalari, avtomobil, qishloq xo‘jaligi mashinalari ajralib turadi; kimyo sanoatida mineral o‘g‘itlar jahon bozorida yetakchi. Qishloq xo‘jaligida unumli yerlar nisbatan kam (hududning taxminan 10 %), asosiy dehqonchilik hududi — janubdagi dasht va o‘rmon-dasht: bug‘doy, arpa, kungaboqar, qandlavlagi, kartoshka; Rossiya dunyoda yirik bug‘doy eksportchisi. Chorvachilikda qoramol, cho‘chqa, parranda, shimolda bug‘uchilik. Transportda temir yo‘l muhim; Moskvani Vladivostok bilan bog‘laydigan Transsibir magistrali dunyodagi eng uzun temir yo‘llardan (taxminan 9 300 km). Volga daryosi ichki suv yo‘llarining o‘zagi. Rossiya O‘zbekiston bilan savdo va ishchi kuchi aloqalari rivojlangan davlatlardan biri. 2022-yildan keyin ko‘p G‘arb davlatlari Rossiyaga qarshi iqtisodiy cheklovlar joriy etdi, Rossiya esa savdoni ko‘proq Osiyo davlatlari (Xitoy, Hindiston, Turkiya) tomon yo‘naltirdi; bu uning eksport va import tuzilmasini o‘zgartirmoqda.

Trans-SibirMoskvaYekaterinburgNovosibirskIrkutskVladivostok
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Resurslar bor, ammo yirik shaharlardan juda uzoqda joylashgan konlarda ishchilar ko‘pincha navbat bilan ishlaydi: ular bir necha hafta konda turib ishlab, keyin uyga qaytadi. Masofa ishni tashkil qilishning o‘zini o‘zgartiradi.

Kim ishlatadi

Kon muhandisi navbatli ishni rejalashtiradi, transport rejalashtiruvchisi ishchilarni olib boradi, lager oshpazi ularni ovqatlantiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingiz eng yaqin shahardan ikki kunlik yo‘l uzoqlikda bo‘lsa, maktabda albatta bo‘lishi kerak bo‘lgan beshta narsani yozing.

Namunalar
HududResurs
G‘arbiy Sibirneft, gaz
Kuzbassko‘mir
Kursk anomaliyasitemir rudasi
Norilsknikel, mis
Volga bo‘yibug‘doy, daryo transporti
Resurs–hudud bog‘lanishi: G‘arbiy Sibir — neft va gaz; Kuzbass — ko‘mir; Kursk anomaliyasi — temir rudasi; Norilsk — nikel va mis; Volgabo‘yi — bug‘doy va daryo transporti.
Transsibir magistrali Moskva, Yekaterinburg, Novosibirsk, Irkutsk va Vladivostokdan o‘tadi: g‘arbdagi aholi va sanoatni sharqdagi resurslar va Tinch okean portlari bilan bog‘laydi.
Sinfda faoliyat

«Resurs xaritasi»: o‘quvchilar Rossiya konturida neft-gaz, ko‘mir, temir rudasi, nikel, oltin, bug‘doy rayonlarini ranglar bilan belgilaydi va Transsibir yo‘lini chizadi.

Mashq
1
Rossiya iqtisodiyotining tayanchi qaysi majmua?
2
Rossiyada neft va gaz qazishning asosiy rayoni qaysi?
3
Transsibir magistralining ahamiyatini ayting.
4
Nima uchun Rossiya yer maydoni eng katta bo‘lsa-da, ekin maydonlari nisbatan kam?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi hisob: daromad, xarajat, foydaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →