☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Yevropa: o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyoti

Darslar 23–25 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
25

Yevropa mamlakatlarining iqtisodiyoti

Darslik: 72–73-betlar
MaqsadYevropa iqtisodiyotining asosiy tarmoqlarini, Yevropa Ittifoqini va yetakchi davlatlarni tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Yevropa Ittifoqi (YI) · the European Union (EU)yagona bozor · single marketneft-kimyo · petrochemicalsixtisoslashuv · specialisation
Tushuntirish

Yevropa iqtisodiy va texnologik jihatdan eng rivojlangan mintaqalardan biri: Shimoliy, G‘arbiy va Janubiy Yevropa davlatlari rivojlangan, sobiq sotsialistik davlatlar va sobiq SSSR respublikalari esa o‘tish iqtisodiyotidagi mamlakatlar. Katta yettilikka mintaqadan Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya va Italiya kiradi. Yevropa Ittifoqi yagona bozor, ko‘pgina a’zolarida umumiy valyuta (yevro) va erkin harakatni joriy etgan yirik integratsion uyushma. U 1950-yillarda oltita davlat (Germaniya, Fransiya, Italiya, Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg) bilan boshlangan; Buyuk Britaniya 2020-yilda chiqqach 27 a’zodan iborat. Sanoatning yetakchi tarmog‘i mashinasozlik, ayniqsa avtomobil, stanok va aviatsiya (Volkswagen, Mercedes-Benz, Renault, Volvo, Airbus). Ikkinchi o‘rinda kimyo va neft-kimyo, Rotterdam (Niderlandiya) — eng yirik port va neft-kimyo markazi. Yevropa neft va gazning katta qismini import qiladi; 2022-yildan keyin ko‘p davlatlar Rossiya gaziga bog‘liqlikni kamaytirib, suyultirilgan gaz, Norvegiya gazi va quyosh, shamol energiyasiga o‘tdi. Shimoliy va G‘arbiy Yevropada chorvachilik (sut, go‘sht) rivojlangan; Janubiy Yevropa zaytun, uzum, sitrus mevalari bilan ajralib turadi. Yengil sanoat ahamiyati kamayib, janubga va rivojlanayotgan davlatlarga ko‘chmoqda. Turizm — yirik tarmoq: Fransiya dunyoda eng ko‘p sayyoh qabul qiladigan davlat, Ispaniya va Italiya ham oldingi qatorda.

Namunalar
Integratsiya: YIda bir a’zo davlatda tayyorlangan tovarni boshqasiga bojsiz sotish mumkin va fuqarolar ko‘pincha boshqa a’zo mamlakatda erkin ishlay oladi.
Ixtisoslashuv: Germaniya — mashina va stanoklar, Niderlandiya — gullar, sut mahsulotlari va portlar, Fransiya — samolyotlar va vino, Italiya — moda va oziq-ovqat, Ispaniya — zaytun moyi va turizm.
Sinfda faoliyat

«YI a’zolari»: sinf xaritada dastlabki 6 davlatni va keyin qo‘shilgan 5 ta davlatni topib, qo‘shilish tartibini taxmin qiladi (sharqiy kengayish 2004-yil).

Mashq
1
Yevropaning Katta yettilikka kiruvchi to‘rt davlatini ayting.
2
Yevropa Ittifoqi 1950-yillarda nechta davlat bilan boshlangan va hozir nechta a’zosi bor?
3
Rotterdam nima uchun muhim?
4
Nima uchun Yevropa neft va gazni ko‘p import qiladi? Bu holat energiya siyosatiga qanday ta’sir qilmoqda?