ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Yevropa: o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyoti

Darslar 23–25 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
24

Yevropaning tabiiy sharoiti va resurslari, aholisi

Darslik: 69–71-betlar
MaqsadYevropaning tabiiy sharoiti, resurslari va aholisining asosiy xususiyatlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
tabiiy kamayish · natural decreaseaholining qarishi · population ageingimmigratsiya · immigrationkatoliklar, protestantlar, pravoslavlar · Catholics, Protestants, Orthodox Christians
Tushuntirish

Yevropa tabiiy sharoiti xo‘jalik uchun qulay: iqlimi Atlantika ta’sirida nisbatan iliq va nam, baland tog‘lar kam, daryolar ko‘p, qirg‘oq chizig‘i parchalangan va port qurishga qulay. Resurslardan toshko‘mir va qo‘ng‘ir ko‘mir (Germaniya, Polsha, Ukraina, Chexiya), Shimoliy dengiz neft-gazi (Norvegiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya), temir rudasi (Shvetsiya, Ukraina, Rossiya), boksit (asosan Gretsiya), yonuvchi slanes (Estoniya), o‘rmon (Finlandiya, Shvetsiya, Rossiya) ko‘p. Yevropa aholisi taxminan 9–10 % ni tashkil etadi va ulushi kamayib bormoqda, chunki tabiiy o‘sish juda past yoki manfiy: ko‘pgina davlatlarda o‘lim tug‘ilishdan ko‘p (Germaniya, Italiya, Bolgariya, Ruminiya, Latviya va b.). Natijada aholi qarimoqda, 65 yoshdan kattalar ulushi bolalardan ko‘p. Yevropaga Osiyo va Afrikadan hamda qit’aning o‘z sharqidan ishchi kuchi immigratsiyasi kuchli, ayniqsa Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniyaga. Urbanizatsiya darajasi taxminan 75 %. Zichlik eng yuqori joylar — Reyn vodiysi, Niderlandiya, Belgiya, Britaniya janubi; Shimoliy Yevropa siyrak. Asosiy din — xristianlik: Shimolda protestantlar, Janubiy va Markaziy hududlarda katoliklar, Sharqiy va Janubi-Sharqiy Yevropada pravoslavlar ko‘p; Albaniya va Bosniya va Gersegovinada musulmonlar ko‘p.

Estoniya: slanesShvetsiya: temir rudasiShimoliy dengiz: neft, gazGretsiya: boksitGermaniya: ko‘mir
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Atlantikdan keladigan iliq va nam shamollar tufayli Yevropaning ba’zi joylarida qishlar yumshoq bo‘ladi, o‘t uzoq vaqt yashil turadi. Shuning uchun u yerda chorva ko‘pincha yil davomida yaylovda boqiladi va sut mahsulotlari rivojlangan.

Kim ishlatadi

Sut fermeri yaylov imkoniyatini hisobga oladi, agronom iqlim xaritasidan foydalanadi, port rejalashtiruvchisi daryo va dengiz yo‘llarini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Iqlim xaritasidan dengiz ta’siri tufayli qishi yumshoq bo‘lgan bitta joyni toping va nomini yozing.

Namunalar
Resurs–davlat bog‘lash: Estoniya — yonuvchi slanes; Shvetsiya — temir rudasi va o‘rmon; Norvegiya — Shimoliy dengiz neft-gazi va gidroenergiya.
ƒFormula
200 − 160 = 40 ming
aholi kamayishi
Tabiiy o‘sish: 20 mln aholili mamlakatda yiliga 160 ming tug‘ilish va 200 ming o‘lim bo‘lsa, aholi 200 − 160 = 40 ming kishiga kamayadi (immigratsiyasiz).
Sinfda faoliyat

«Yevropa piramidasi»: o‘quvchilar Germaniya va Nigeriya yosh-jins piramidalarining shaklini chizib, farqni tabiiy o‘sish bilan izohlaydi.

Mashq
1
Yevropa tabiiy sharoitining xo‘jalik uchun uchta qulayligini ayting.
2
Mamlakatda yiliga 300 ming kishi tug‘ilib, 360 ming kishi vafot etgan. Aholi necha ming kishiga kamaygan (immigratsiyasiz)?
3
Nima uchun Yevropada aholi qarimoqda?
4
Nima uchun Yevropaga ishchi kuchi immigratsiyasi kuchli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat tekshiruvi va xavfsizlik yorlig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →