ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Dehqonchilik, chorvachilik va baliqchilik

Darslar 19–20 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
20

Jahon chorvachiligi va baliqchiligi geografiyasi

Darslik: 59–60-betlar
MaqsadChorvachilik va baliqchilik tarmoqlarining joylashuvi hamda yetakchi davlatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
qoramolchilik · cattle farmingqo‘ychilik · sheep farmingcho‘chqachilik va parrandachilik · pig and poultry farmingbaliqchilik · fishing
Tushuntirish

Chorvachilik jahon go‘shtining katta qismini, sut va tuxumni beradi. Qoramolchilik go‘sht va sutga ixtisoslashgan; o‘rmon-dasht mintaqasida intensiv, quruq hududlarda esa ko‘chmanchi ekstensiv usulda olib boriladi; Hindiston va Braziliya qoramol soni bo‘yicha oldinda. Qo‘ychilik dasht, chalacho‘l va quruq tog‘ yaylovlarida rivojlangan: Avstraliya va Yangi Zelandiya jun va go‘sht, qurg‘oqchil hududlarda esa go‘sht, teri va qorako‘l olinadi (O‘zbekiston qorako‘lchiligi mashhur). Cho‘chqachilik don va kartoshka ko‘p yetishtiriladigan joylarda va shaharlar yonida tarqalgan, Xitoy cho‘chqalar soni bo‘yicha dunyoda birinchi; diniy sabablarga ko‘ra ko‘pchilik musulmon mamlakatlarda bu tarmoq deyarli yo‘q. Parrandachilik don rayonlarida, shaharlar yaqinida rivojlanadi va tez o‘sib borayotgan arzon oqsil manbayi. Tuyachilik cho‘llarda (Somali, Sudan), bug‘uchilik shimolda (Rossiya, Kanada), pillachilik mo‘tadil mintaqada (Xitoy, Hindiston, O‘zbekiston) tarqalgan. Baliqchilik odamni oqsil bilan ta’minlaydi; ovning katta qismi Tinch okeanda, dengizlar ichida esa Shimoliy, Norvegiya, Bering va Oxota dengizlarida to‘g‘ri keladi. Xitoy, Indoneziya, Hindiston, Peru, Vyetnam yetakchi; hozir odamlar iste’mol qiladigan baliq va dengiz mahsulotlarining yarmidan ko‘pini sun’iy yetishtirish (akvakultura) beradi. Haddan ortiq ovlash baliq zaxiralarini kamaytirmoqda.

TarmoqQayerda
QoramolchilikHindiston, Braziliya
Qo‘ychilikAvstraliya, Yangi Zelandiya
Cho‘chqachilikXitoy
TuyachilikSomali, Sudan
Bug‘uchilikRossiya, Kanada
Baliq ovlashXitoy, Indoneziya, Hindiston, Peru, Vetnam
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Cho‘ponlar yozda qo‘ylarni tog‘dagi yaylovlarga olib chiqadi, qishda esa pastliklarga qaytaradi. Chorvachilik shunday mavsumiy yaylov almashinuviga tayanadi. Yaylov ozuqasi va suv tabiiy sharoitga bog‘liq.

Kim ishlatadi

Cho‘pon yaylov tanlaydi, veterinar chorva salomatligini kuzatadi, jun va go‘sht qayta ishlovchisi mahsulot tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Cho‘ponga har faslda hayvonlarni qayerga olib borishni qanday hal qilishi haqida beradigan ikki savolingizni yozing.

Namunalar
qo‘ychilikqoramolbaliqAvstraliyaArgentina
Joylashuv: Avstraliyaning keng dashtlari va quruq yaylovlari — qo‘ychilik; Argentinaning pampa dashtlari — qoramolchilik; Janubi-Sharqiy Osiyo daryo va dengizlari — baliq ovi va baliq yetishtirish.
Akvakultura: baliqlar hovuz va qafaslarda boqiladi, bu tabiiy suv havzalaridagi ov bosimini kamaytiradi.
Sinfda faoliyat

«Chorva xaritasi»: kontur xaritada qo‘ychilik, qoramolchilik, cho‘chqachilik va baliqchilik asosiy mintaqalarini turli rangda belgilash.

Mashq
1
Qaysi okean baliq ovi bo‘yicha birinchi o‘rinda?
2
Qo‘ychilik rivojlangan ikkita davlatni ayting va u nima beradi?
3
Nima uchun ko‘pchilik musulmon davlatlarida cho‘chqachilik deyarli yo‘q?
4
Nima uchun akvakultura (baliq yetishtirish) tobora muhimlashmoqda?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki buyurtma e’loniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →