Talab va taklif o‘zgarishining bozor narxiga ta’siri. IV bobni takrorlash
Darslar 26–27 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
27
IV bobni takrorlash
Darslik: 113–114-betlar
MaqsadIV bobning asosiy tushunchalarini (talab, taklif, muvozanat narx, taqchil va to‘yingan bozor) takrorlaydi va birgalikda qo‘llab bozordagi vaziyatlarni tahlil qiladi.
Yangi so‘zlar
talab · demand: how much buyers can buy at different pricestaklif · supply: how much sellers will sell at different pricesmuvozanat narx · equilibrium price: where quantity demanded equals quantity suppliedqat’iy narx · fixed price: a price set above or below the market price by decision
Tushuntirish
IV bobda bozor narxi qanday paydo bo‘lishini o‘rgandik. Talab va taklif qonunlari narx va miqdor orasidagi bog‘lanishni beradi: narx oshsa talab miqdori kamayadi, taklif miqdori oshadi. Narxdan boshqa omillar butun chiziqni siljitadi: talabni did, daromad, xaridorlar soni, bog‘liq tovarlar narxi va kutilmalar; taklifni resurslar narxi, texnologiya, soliqlar va sotuvchilar soni o‘zgartiradi. Chiziqlar kesishgan joy muvozanat nuqtasi, undagi narx esa bozor narxidir. Undan past narxda taqchillik, yuqori narxda ortiqcha tovar paydo bo‘ladi. Takrorlashda quyidagi tartib foydali: avval qaysi chiziq siljiganini, keyin yo‘nalishini, so‘ng narx va miqdor o‘zgarishini aniqlang.
Namunalar
Savol: qishda issiq kiyimga talab ortdi, bundan tashqari yangi mato texnologiyasi taklifni ham oshirdi. Miqdor aniq oshadi (ikkala siljish ham miqdorni oshiradi). Narx esa qaysi siljish kuchli ekaniga bog‘liq: talab kuchliroq bo‘lsa oshadi, taklif kuchliroq bo‘lsa tushadi.
Jadval: narx 5 000 – talab 60, taklif 20; 6 000 – 50 va 30; 7 000 – 40 va 40. Muvozanat 7 000 so‘mda, miqdor 40. Narx 5 000 so‘mda taqchillik 60 – 20 = 40; narx 9 000 so‘mga qat’iy qo‘yilsa, taklif talabdan oshadi, ortiqcha tovar paydo bo‘ladi.
Sinfda faoliyat
«Bob xaritasi»: guruh qog‘ozga talab, taklif, omillar, muvozanat va qat’iy narx tushunchalarini strelkalar bilan bog‘lab, mini-xarita chizadi va sinfga tushuntiradi.
Mashq
1
Talab va taklifning mos ravishda qaysi omillari bor? Har birida ikkitadan ayting.