Darslar 11–12 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
12
II bobni takrorlash
Darslik: 56–58-betlar
MaqsadII bobdagi tushunchalarni – ayirboshlash, pul, bozor va uning turlari, narx, bozor qatnashchilari – takrorlaydi va hisob-kitoblarda qo‘llaydi.
Yangi so‘zlar
pulning vazifalari · functions of money: medium of exchange, measure of value, store of valuebozor turlari · market types: consumer goods, means of production, labour, financial, intellectual goodsnarxning vazifalari · functions of price: informing, motivating, allocatingbozor infratuzilmasi · market infrastructure: banks, insurers, exchanges and similar helpers
Tushuntirish
Ikkinchi bob odamlar ayirboshlash orqali qanday qilib bozorga kelganini ko‘rsatdi. Barterning qiyinligi pulni paydo qildi; pul muomala, o‘lchov va jamg‘arish vazifasini bajaradi va naqd, naqdsiz, plastik va elektron ko‘rinishlarda bo‘ladi. Bozor – sotuvchi va xaridorni tovarni pulga almashish uchun bog‘laydigan aloqalar; u iste’mol tovarlari, ishlab chiqarish vositalari, mehnat, moliya va intellektual tovarlar turlariga bo‘linadi. Narx axborot beradi, rag‘batlantiradi va tanqis tovarni taqsimlaydi. Bozor qatnashchilari – ishlab chiqaruvchilar, uy xo‘jaliklari va davlat – orasida resurs, tovar va pul to‘xtovsiz aylanadi. Takrorlashda tushunchalarni misollar va hisob-kitoblar bilan bog‘lang.
Namunalar
Takrorlash: do‘konda daftar 6 000 so‘m, qalam 2 000 so‘m. 5 ta daftar va 8 ta qalam: 5 · 6 000 + 8 · 2 000 = 30 000 + 16 000 = 46 000 so‘m. Narx – qiymat o‘lchovi, to‘lov – muomala vositasi.
Takrorlash: «Bank – moliya bozori, hunarmand ustaxonasi – iste’mol tovarlari bozori, birja – bozor infratuzilmasi» – har bir tashkilotni o‘z o‘rniga qo‘yish bozor tuzilishini tushunish demak.
Sinfda faoliyat
«Viktorina»: o‘qituvchi savol beradi, jamoalar signal bilan javob beradi. To‘g‘ri javob uchun jamoaga ball beriladi, eng ko‘p ball to‘plagan jamoa yutadi.
Mashq
1
Pulning uch vazifasini va narxning uch vazifasini yozing.
Pul: muomala, o‘lchov, jamg‘arish vositasi. Narx: axborot berish, rag‘batlantirish, taqsimlash.
2
7 ta daftar 6 000 so‘mdan va 10 ta ruchka 3 000 so‘mdan jami necha so‘m turadi?
72000
3
Shartli kurs: 1 dollar = 12 500 so‘m. 8 dollar necha so‘m?
100000
4
Nima uchun ishlab chiqarish vositalari bozori iste’mol tovarlari bozoridan farq qiladi? Misol bilan tushuntiring.
Ishlab chiqarish vositalarini (dastgoh, xom ashyo) korxonalar yana ishlab chiqarish uchun sotib oladi, iste’mol tovarlarini (non, kiyim) esa oilalar o‘z ehtiyoji uchun.