Darslar 23–24 · 2 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
23
Matematik formulalar bilan ishlash
Darslik: 103–105-betlar
MaqsadYig‘indini turli usulda hisoblaydi, formulani nusxalaydi, qadam bilan to‘ldiradi va jadvalda tenglama, sana farqi kabi masalalarni yechadi.
Yangi so‘zlar
avtoyig‘indi · AutoSum (Σ): a button that inserts the SUM function for the neighbouring numbersqadam bilan to‘ldirish · fill series: filling cells with numbers that change by a fixed stepbajarilish foizi · completion percentage: the amount done as a percentage of the plansana farqi · date difference: subtracting one date from another gives the number of days between them
Tushuntirish
Yig‘indini uch usulda olish mumkin: =C2+D2+E2+F2 kabi qo‘shish, =SUM(C2:F2) funksiyasi yoki Σ (avtoyig‘indi, Alt+=) tugmasi; so‘ng formulani pastga nusxalaymiz va nisbiy murojaat har satrga moslashadi. Bajarilish foizi = bajarilgan miqdor · 100 : reja; reja katakchasiga absolyut murojaat qo‘yamiz: =F2*100/$F$1. Sonlar ketma-ketligini qadam bilan to‘ldirish uchun ikki katakchani belgilab, to‘ldirish markerini sudraymiz yoki Bosh sahifa → To‘ldirish → Progressiya oynasida qadam va oxirgi qiymatni beramiz. Chiziqli tenglama ax + b = 0 da a ≠ 0 bo‘lsa x = –b/a; jadvalda =IF(A1=0; IF(B1=0; "x har qanday"; "yechim yo‘q"); -B1/A1). Excel sanani son sifatida saqlaydi, shuning uchun ikki sana farqi (keyingi − oldingi) kunlar sonini beradi; natija katakchasini «Umumiy» yoki «Son» formatiga o‘tkazish kerak. Funksiya qiymatlari jadvalini tuzishda x ustuni qadam bilan to‘ldiriladi, y formulasi birinchi satrga yoziladi va pastga nusxalanadi.
Namunalar
Bajarilish foizi: reja F1 = 200 ta daftar. Do‘kon F2 = 150 tasini sotdi: =F2*100/$F$1 → 75 foiz. Formula F3 ga nusxalanganda =F3*100/$F$1 bo‘ladi – maxraj qotib qoladi.
Jadval: y = 3x – 2, x ni –4 dan 6 gacha 2 qadam bilan olamiz: x = –4, –2, 0, 2, 4, 6; y = –14, –8, –2, 4, 10, 16. Sana: 01.03.2024 − 01.01.2024 = 60 kun (2024 kabisa yil, fevralda 29 kun).
Sinfda faoliyat
«Jadval ustaxonasi»: guruh 5 ta do‘konning 3 oylik sotuvi jadvalini (to‘qima sonlar bilan) tuzib, har biriga jami, o‘rtacha va rejaga nisbatan foizni hisoblaydi; formula nusxalanishini tekshiradi.
Mashq
1
5 + 10 + 15 + ... + 100 yig‘indisini toping (har safar 5 dan qo‘shiladi). Jadvalda qanday hisoblanadi?
20 ta had; yig‘indi 20 · (5 + 100) : 2 = 1050. Jadvalda 5 dan 100 gacha qadam 5 bilan to‘ldirib, SUM ishlatiladi.
2
Foiz formulasi =F2*100/$F$1 da nima uchun $ ishlatilgan?
Reja katakchasi pastga nusxalanganda ham F1 bo‘lib qolishi uchun.
3
y = 3x – 2 jadvalida x = 6 da y qancha?
16
4
15.02.2024 va 01.03.2024 sanalari orasida necha kun bor (2024 – kabisa yil)?