Darslar 28 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
28
Ma’lumotlarni tartiblash
Darslik: 120–123-betlar
MaqsadRo‘yxatni maydon va yozuvlar sifatida tushunadi va jadvalni bir yoki bir necha maydon bo‘yicha o‘sish yoki kamayish tartibida tartiblaydi.
Yangi so‘zlar
maydon · field: a column of a list, named by its headeryozuv · record: one row of a listtartiblash · sorting: arranging the records by the values of a fieldo‘sish tartibi · ascending order: from smallest to largest, A to Z
Tushuntirish
Excelda ro‘yxat ma’lumotlar bazasi kabi qaraladi: ustun – maydon, ustun sarlavhasi – maydon nomi, har bir satr – yozuv. Tartiblash yozuvlarni tanlangan maydon qiymatiga ko‘ra o‘sish (kichikdan kattaga, A dan Z ga) yoki kamayish (kattadan kichikka) tartibida joylashtiradi; yozuvlar soni o‘zgarmaydi. Jadvalni to‘liq belgilab yoki uning bitta katakchasini tanlab, Ma’lumotlar (Data) → Tartiblash (Sort) buyrug‘i beriladi, «ma’lumotlarim sarlavhaga ega» belgisi esa birinchi satrni tartiblashdan chiqaradi. Agar faqat bitta ustunni belgilab tartiblasangiz, ustun siljiydi, qolganlari joyida qoladi va ismlar boshqa odamning ma’lumotiga tushib qoladi. Bir nechta maydon bo‘yicha tartiblashda birinchi maydon qiymatlari teng yozuvlar ikkinchi maydon, keyin uchinchi maydon bo‘yicha tartiblanadi. Harflar tartibi tilga bog‘liq: o‘, g‘, sh, ch harflari til sozlamasiga ko‘ra kutilganidan boshqacha joylashishi mumkin, natijani tekshiring; asl tartibni qaytarish uchun oldindan raqamlar ustunini qo‘shib qo‘ying.
Namunalar
Ro‘yxat (shahar, harorat °C): Nukus 28, Buxoro 31, Nukus 25, Andijon 28. Shahar bo‘yicha o‘sish, so‘ng harorat bo‘yicha kamayish: Andijon 28; Buxoro 31; Nukus 28; Nukus 25.
Xato: faqat ismlar ustuni belgilanib tartiblansa, ismlar alifbo tartibiga tushadi, lekin baholar eski joyida qoladi – har bir bola boshqa kishining bahosini oladi. Shuning uchun butun jadval tartiblanadi.
Sinfda faoliyat
«Tartiblash sinovi»: guruh 6 ta mahsulot nomi va narxidan jadval tuzib, avval nom bo‘yicha, so‘ng narx bo‘yicha tartiblaydi va natijani birgalikda tekshiradi.
Mashq
1
Ro‘yxatdagi «maydon» va «yozuv» nimani bildiradi?
Maydon – ustun (sarlavha bilan nomlanadi), yozuv – bitta satr.
2
Baholar 78, 92, 65, 88 kamayish tartibida tartiblansa, uchinchi son qaysi?
78
3
12 yozuvli va 1 sarlavha satrli jadval tartiblangandan keyin jami nechta satr bo‘ladi?
13
4
Nima uchun familiyalar teng bo‘lganda ikkinchi maydon bo‘yicha ham tartiblash kerak?
Teng familiyali yozuvlar tasodifiy joylashmasligi va tartib aniq bo‘lishi uchun.