ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Ma’lumotlarni tartiblash

Darslar 28 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
28

Ma’lumotlarni tartiblash

Darslik: 120–123-betlar
MaqsadRo‘yxatni maydon va yozuvlar sifatida tushunadi va jadvalni bir yoki bir necha maydon bo‘yicha o‘sish yoki kamayish tartibida tartiblaydi.
Yangi so‘zlar
maydon · field: a column of a list, named by its headeryozuv · record: one row of a listtartiblash · sorting: arranging the records by the values of a fieldo‘sish tartibi · ascending order: from smallest to largest, A to Z
Tushuntirish

Excelda ro‘yxat ma’lumotlar bazasi kabi qaraladi: ustun – maydon, ustun sarlavhasi – maydon nomi, har bir satr – yozuv. Tartiblash yozuvlarni tanlangan maydon qiymatiga ko‘ra o‘sish (kichikdan kattaga, A dan Z ga) yoki kamayish (kattadan kichikka) tartibida joylashtiradi; yozuvlar soni o‘zgarmaydi. Jadvalni to‘liq belgilab yoki uning bitta katakchasini tanlab, Ma’lumotlar (Data) → Tartiblash (Sort) buyrug‘i beriladi, «ma’lumotlarim sarlavhaga ega» belgisi esa birinchi satrni tartiblashdan chiqaradi. Agar faqat bitta ustunni belgilab tartiblasangiz, ustun siljiydi, qolganlari joyida qoladi va ismlar boshqa odamning ma’lumotiga tushib qoladi. Bir nechta maydon bo‘yicha tartiblashda birinchi maydon qiymatlari teng yozuvlar ikkinchi maydon, keyin uchinchi maydon bo‘yicha tartiblanadi. Harflar tartibi tilga bog‘liq: o‘, g‘, sh, ch harflari til sozlamasiga ko‘ra kutilganidan boshqacha joylashishi mumkin, natijani tekshiring; asl tartibni qaytarish uchun oldindan raqamlar ustunini qo‘shib qo‘ying.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxonachi kitob kartochkalarini muallif bo‘yicha alifbo tartibiga soldi. Har kartochka bir butun holda ko‘chirildi va kitob nomi hamda sanasi muallifdan ajralmadi.

Kim ishlatadi

Kutubxonachilar, do‘kon xodimlari va ma’lumotlar bazasi ma’murlari yozuvlarni biror maydon bo‘yicha tartiblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Beshta kartochka yasang: har birida bitta ism va bitta son. Ularni ism bo‘yicha tartiblang, so‘ng son bo‘yicha qayta tartiblang.

Namunalar
AB
1ShaharHarorat, °C
2Andijon28
3Buxoro31
4Nukus28
5Nukus25
Ro‘yxat (shahar, harorat °C): Nukus 28, Buxoro 31, Nukus 25, Andijon 28. Shahar bo‘yicha o‘sish, so‘ng harorat bo‘yicha kamayish: Andijon 28; Buxoro 31; Nukus 28; Nukus 25.
Xato: faqat ismlar ustuni belgilanib tartiblansa, ismlar alifbo tartibiga tushadi, lekin baholar eski joyida qoladi – har bir bola boshqa kishining bahosini oladi. Shuning uchun butun jadval tartiblanadi.
Sinfda faoliyat

«Tartiblash sinovi»: guruh 6 ta mahsulot nomi va narxidan jadval tuzib, avval nom bo‘yicha, so‘ng narx bo‘yicha tartiblaydi va natijani birgalikda tekshiradi.

Mashq
1
Ro‘yxatdagi «maydon» va «yozuv» nimani bildiradi?
2
Baholar 78, 92, 65, 88 kamayish tartibida tartiblansa, uchinchi son qaysi?
3
12 yozuvli va 1 sarlavha satrli jadval tartiblangandan keyin jami nechta satr bo‘ladi?
4
Nima uchun familiyalar teng bo‘lganda ikkinchi maydon bo‘yicha ham tartiblash kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahor guli magnitiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →