Darslar 25 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
25
Diagramma va grafiklarni hosil qilish
Darslik: 107–113-betlar
MaqsadMa’lumotga mos diagramma turini tanlaydi, diagramma qismlarini biladi va jadvaldan diagramma yoki nuqtali grafik hosil qiladi.
Yangi so‘zlar
diagramma · chart: a picture that shows the numbers of a tabletoifa · category: the name of a data item, such as a subject or a classafsona · legend: the key that links each colour to its data seriesma’lumotlar qatori · data series: all markers of one colour, taken from one row or column
Tushuntirish
Diagramma jadvaldagi sonlarni rasm shaklida ko‘rsatadi, shuning uchun ma’lumotlarni tezroq tushunish va taqqoslash mumkin. Tur masalaga qarab tanlanadi: butunning ulushlarini doiraviy diagramma, bir necha guruhni taqqoslashni ustunli diagramma (gistogramma), bir kattalikning boshqasiga bog‘liqligini esa nuqtali yoki chiziqli grafik yaxshi ko‘rsatadi. Diagrammaning qismlari: toifalar (nomlar), qiymatlar (sonlar), ma’lumotlar qatori, o‘qlar va ularning shkalasi, afsona, sarlavhalar hamda ma’lumot yozuvlari; doiraviy diagrammada o‘qlar bo‘lmaydi. Hosil qilish ketma-ketligi: ma’lumotlar blokini belgilash → Qo‘shish (Insert) → Diagramma → tur va ko‘rinishni tanlash → sarlavha, afsona va yozuvlarni sozlash → joylashtirish. Diagramma jadval bilan bog‘langan: katakchadagi son o‘zgarsa, diagramma ham o‘zgaradi. Bu imkoniyat Excelda ham, bepul LibreOffice Calc va Google Jadvallarda ham bor; tugmalar joyi biroz farq qiladi.
Ma’lumotlar blokini tanlash→Qo‘shish → Diagramma→Tur va ko‘rinish→Sarlavha, afsona, yozuvlar→Joylashtirish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinfda 20 o‘quvchidan sevimli sport turi so‘raldi. Katakli qog‘ozda har tur uchun ustun bo‘yaldi. Qaysi sport eng ko‘p tanlangani bir qarashda ko‘rindi.
Kim ishlatadi
Jurnalistlar, tadqiqotchilar, shifokorlar va marketologlar sonlarni diagrammada ko‘rsatadi.
Bugun sinab ko‘ring
Besh do‘stingizdan sevimli rangini so‘rab, katakli qog‘ozda ustunli diagramma chizing.
Namunalar
Doiraviy diagramma: telefon xotirasi 64 Gbayt – ilovalar 24, rasmlar 16, video 16, boshqa 8. Rasmlar ulushi 16 · 100 : 64 = 25 foiz, ilovalar ulushi 24 · 100 : 64 = 37,5 foiz; sektorlarga «toifa» va foiz yozuvlarini qo‘yamiz.
Nuqtali grafik: y = 3x ni x = –5 dan 5 gacha butun qiymatlarda chizamiz. A ustunda x ni qadam 1 bilan to‘ldiramiz, B2 ga =3*A2 yozib pastga nusxalaymiz: y = –15, –12, ..., 12, 15 (11 ta nuqta). Ikkala ustunni belgilab, «nuqtali» turini tanlaymiz.
Sinfda faoliyat
«Sinf so‘rovi»: guruh sevimli fanlar bo‘yicha sinf ovozlarini jadvalga yozadi (ismlarsiz), keyin doiraviy va ustunli diagramma hosil qiladi va qaysi biri taqqoslash uchun qulayroqligini muhokama qiladi.
Mashq
1
Qaysi diagramma turi butunning ulushlarini ko‘rsatish uchun qulay?
Doiraviy diagramma.
2
Kutubxonada 40 ta kitob bor: badiiy 18, ilmiy 10, lug‘at 8, boshqa 4. Ilmiy kitoblar necha foiz?
25
3
y = 3x grafigi uchun x ning –5 dan 5 gacha butun qiymatlarida nechta nuqta hosil bo‘ladi?
11
4
Nima uchun ustunli diagrammada afsona kerak bo‘ladi?
Afsona har bir rang qaysi qatorga tegishli ekanini ko‘rsatadi, usiz ustunlarni ajratib bo‘lmaydi.