☰ Mundarija · Informatika

Diagramma va grafiklarni hosil qilish

Darslar 25 · 1 ta dars · B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari, 8-sinf. Ikkinchi nashri. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2015
25

Diagramma va grafiklarni hosil qilish

Darslik: 107–113-betlar
MaqsadMa’lumotga mos diagramma turini tanlaydi, diagramma qismlarini biladi va jadvaldan diagramma yoki nuqtali grafik hosil qiladi.
Yangi so‘zlar
diagramma · chart: a picture that shows the numbers of a tabletoifa · category: the name of a data item, such as a subject or a classafsona · legend: the key that links each colour to its data seriesma’lumotlar qatori · data series: all markers of one colour, taken from one row or column
Tushuntirish

Diagramma jadvaldagi sonlarni rasm shaklida ko‘rsatadi, shuning uchun ma’lumotlarni tezroq tushunish va taqqoslash mumkin. Tur masalaga qarab tanlanadi: butunning ulushlarini doiraviy diagramma, bir necha guruhni taqqoslashni ustunli diagramma (gistogramma), bir kattalikning boshqasiga bog‘liqligini esa nuqtali yoki chiziqli grafik yaxshi ko‘rsatadi. Diagrammaning qismlari: toifalar (nomlar), qiymatlar (sonlar), ma’lumotlar qatori, o‘qlar va ularning shkalasi, afsona, sarlavhalar hamda ma’lumot yozuvlari; doiraviy diagrammada o‘qlar bo‘lmaydi. Hosil qilish ketma-ketligi: ma’lumotlar blokini belgilash → Qo‘shish (Insert) → Diagramma → tur va ko‘rinishni tanlash → sarlavha, afsona va yozuvlarni sozlash → joylashtirish. Diagramma jadval bilan bog‘langan: katakchadagi son o‘zgarsa, diagramma ham o‘zgaradi. Bu imkoniyat Excelda ham, bepul LibreOffice Calc va Google Jadvallarda ham bor; tugmalar joyi biroz farq qiladi.

Namunalar
Doiraviy diagramma: telefon xotirasi 64 Gbayt – ilovalar 24, rasmlar 16, video 16, boshqa 8. Rasmlar ulushi 16 · 100 : 64 = 25 foiz, ilovalar ulushi 24 · 100 : 64 = 37,5 foiz; sektorlarga «toifa» va foiz yozuvlarini qo‘yamiz.
Nuqtali grafik: y = 3x ni x = –5 dan 5 gacha butun qiymatlarda chizamiz. A ustunda x ni qadam 1 bilan to‘ldiramiz, B2 ga =3*A2 yozib pastga nusxalaymiz: y = –15, –12, ..., 12, 15 (11 ta nuqta). Ikkala ustunni belgilab, «nuqtali» turini tanlaymiz.
Sinfda faoliyat

«Sinf so‘rovi»: guruh sevimli fanlar bo‘yicha sinf ovozlarini jadvalga yozadi (ismlarsiz), keyin doiraviy va ustunli diagramma hosil qiladi va qaysi biri taqqoslash uchun qulayroqligini muhokama qiladi.

Mashq
1
Qaysi diagramma turi butunning ulushlarini ko‘rsatish uchun qulay?
2
Kutubxonada 40 ta kitob bor: badiiy 18, ilmiy 10, lug‘at 8, boshqa 4. Ilmiy kitoblar necha foiz?
3
y = 3x grafigi uchun x ning –5 dan 5 gacha butun qiymatlarida nechta nuqta hosil bo‘ladi?
4
Nima uchun ustunli diagrammada afsona kerak bo‘ladi?